عروضش نبود ، اگر راستى وزن شعر بعروض خواهند كه بر وى روشن كنند ، شايد بود كه از آن فايده نبرد ، بلكه آن خود تعليمى ديگرست . . . » « 1 » افكار اساسى حكمى افضل الدين را بايد در رساله‌هاى طولانى او مانند منهاج المبين ؛ مدارج الكمال ؛ ره انجام‌نامه ؛ عرض نامه ؛ جاودان‌نامه ؛ مبادى موجودات . ساز و پيرايهء شاهان كه بر رويهم شامل غالب مباحث اساسى فلسفه از مبادى تا سياست و اخلاق هستند ، بيشتر جست‌وجو كرد . وى علاوه برينها ترجمه‌هايى از حكيمان پيشين نيز بپارسى كرده است ، يكى رسالهء نفس ارسطو و ديگر رسالهء سيب ( تفّاحه ) منسوب بارسطو و ديگر ينبوع الحيات كه خود آن را ترجمهء سيزده فصل از سخنان هرمس الهرامسه « 2 » معرّفى كرده است و جنبهء اخلاقى قوى دارد . گذشته ازينها افضل الدين را نامه‌ها و تقريراتيست كه ارزش فلسفى آنها بسيارست ، و همچنين اشعارى كه ازو مانده غالبا مقرون بانديشه‌هاى عميق فلسفى است و ما بموقع دربارهء اين آثار سخن خواهيم گفت « 3 » . پيشاهنگ بزرگ فلسفهء مشّاء و استواركنندهء ستونهاى آن درين زمان استاذ البشر و عقل حادى عشر علامهء محقّق خواجه نصير الدين محمّد بن محمّد بن حسن طوسى ( م 672 ) است كه شرح حال او را در مبحث نثر پارسى اين دوره خواهيم آورد . وى

--> ( 1 ) - ايضا همان جلد ص 321 - 322 ( 2 ) - از رساله‌هايى كه مجموعهء آنها را كتب هرمسى Les Livres hermetiques مىخوانند و منسوبست بيك فيلسوف افسانه‌يى مقدم بر حكماى يونان و از قبطيان كه چون او را « سه بار بزرگ » مىگفتند در ميان مسلمانان به « هرمس الهرامسه » و در ميان اروپائيان به Hermes Trismegistus مشهور شد . ( 3 ) - رسائل و مكاتيب و اشعار او را دوستان فاضلم آقاى مجتبى مينوى و آقاى دكتر يحيى مهدوى استادان محترم دانشگاه بنام « مصنفات افضل الدين محمد مرقى كاشانى » در دو جلد ( 1331 و 1337 ) از محل موقوفهء آقاى دكتر يحيى مهدوى در سلسلهء انتشارات دانشگاه طبع كرده‌اند . - استاد فقيد مرحوم مغفور سعيد نفيسى رباعيات بابا افضل را با مقدمهء جامع در تهران بسال 1311 طبع كرده است .