سردستهء علماى بزرگ منطق درين دوره خواجه نصير الدين طوسى ( م 672 ) است كه نه تنها با تأليف چند كتاب درين علم خدمت بزرگى باشاعهء علوم حكمى در عهد بعد از مغول كرده ، بلكه با درآوردن بعض آنها به زبان فارسى پايهء نگارش اين علم را بدين زبان هم استحكام بخشيده است . مهمترين اثر او درين فن كتاب اساس الاقتباس است به فارسى كه خواجه آن را در نه بخش يعنى در همهء ابواب منطق ارسطو باضافهء مدخل فرفوريوس تأليف كرده است . نه بخش اساس الاقتباس عبارتست از : مدخل منطق يعنى ايساغوجى ، مقولات عشر ، اقوال جازمه يعنى كتاب العبارة ( بارى ارمينياس ) ، قياس ، برهان ، جدل ، مغالطه ، خطابه ، شعر . اين كتاب را خواجه در سال 642 هجرى بپايان برد و يكى از علماى معروف قرن هفتم يعنى ركن الدين محمّد بن على فارسى استرابادى آن را به زبان عربى ترجمه كرده و ازين كار خود در مقدمهء ترجمهء عربى از رسالهء « اوصاف الاشراف » خواجه نصير سخن گفته است . - خواجه نصير الدين كتب ديگرى هم در منطق دارد مانند كتاب تجريد و كتاب مقولات عشر به فارسى . همكار نامبردار خواجه يعنى نجم الدين دبيران ابو المعالى ( يا : ابو الحسن ) على بن عمر بن على كاتبى قزوينى متوفى بسال 675 رسالاتى در منطق دارد كه بين علماى بعد معروف . و مورد استفادهء مدرّسان و معلّمان بود . از آن جمله است عين القواعد در منطق با مقدمه و سه مقاله و خاتمه . در مقدمهء كتاب دربارهء دو مبحث ماهيت منطق و موضوع آن ، و در مقالات سه‌گانه دربارهء مفردات ، قضايا ، و قياس سخن گفته است . نجم الدين دبيران خود اين كتاب را شرحى كرده و آن شرح را « بحر الفوائد » نام نهاده است . كتاب معتبر ديگر او در منطق كتاب « شمسيه » است كه آن را براى شمس الدين محمد صاحبديوان نوشته و باسم او شمسيه ناميده است . اين كتاب را علامهء تفتازانى ( سعد الدين مسعود بن عمر ) در سال 753 هنگام اقامت در « جام » شرح كرد . شرح ديگر آن از قطب الدين محمد رازى بويهى تحتانى « 1 »

--> ( 1 ) - نسبت « تحتانى » بقطب رازى از باب « تمييز » او از قطب الدين ديگرى است كه با هم در يك مدرسه و در دو حجره زندگى مىكردند . حجرهء قطب الدين رازى در طبقهء زيرين و قطب الدين ديگر در طبقهء برين بود ، به اين جهت يكى را فوقانى و ديگرى را تحتانى لقب دادند .