علوم و شرح مستوفاى آنها « انموذج العلوم » نيز ناميده‌اند « 1 » . قطب الدين شيرازى كتابى در شرح علوم ادبى هم دارد كه شرحى بر مفتاح العلوم سكّاكى و موسوم است به « مفتاح المفتاح » كه در ذكر علوم ادبى از آن ياد خواهم كرد . كتاب معروف فارسى ديگرى ازين دوره در موضوعات مختلف علوم داريم بنام نفايس الفنون فى عرائس العيون از علامه شمس الدين محمّد آملى از معاصران سلطان محمّد خدابنده ( اولجايتو ) و از مدرّسان مدرسه‌يى كه او در سلطانيه بنا كرده بود . وفاتش بعد از سال 753 اتفاق افتاد « 2 » و باز در همين كتاب ذكر او و كتابش كه از آثار خوب فارسى قرن هشتم است خواهد آمد . نفائس الفنون كتاب جامعى در علوم مختلف ادبى و دينى و عرفانى و حكمى و از امّهات كتبى است كه در شرح موضوعات علوم مختلف نوشته شده است . در اواخر قرن هشتم شمس الدين محمّد بن ابراهيم سنجارى ( م 794 ) كتابى بنام « ارشاد القاصد الى اسنى المقاصد » نوشت كه شصت علم را از علوم حكمى و غير آن در آن آورده است و اين كتاب بنابر نقل حاجى خليفه منشاء تأليف كتاب مفتاح السعادة طاش كبرىزاده ( م 967 ) شده است « 3 » . منطق در علم منطق اين دوره عهد تأليف كتابهاى اساسى و تلخيص و شرح آنها و بعبارت ديگر دورهء تدوين كتابهاى درسى است . درين دو قرن دربارهء همهء فنون علم منطق مانند آداب بحث و مناظره و جدل و ديگر ابواب اين علم كتاب نوشته شد و در تأليف كتابهاى مختصر و مشروح علاقهء خاصى از جانب علماى فن ابراز گرديد .

--> ( 1 ) - كشف الظنون ستون 738 ( 2 ) - رجوع شود به شد الازار فى حط الاوزار عن زوار المزار ، بتصحيح مرحوم محمد قزوينى و مرحوم عباس اقبال ، تهران 1328 ص 451 ( 3 ) - كشف الظنون ستون 66