در ميان مسلمانان و نظاير اين مسائل كار آنان را از صورت سادهء علمى قديم به صورت تازه‌يى كه مورد پسند اهل زمان هم باشد درآورد . در رأس اين تأليفات كتاب معروف فارسى درّة التاج لغرّة الدبّاج تأليف علّامه قطب الدين شيرازى ( م 710 ) است كه در چندين دانش حكمى و غير حكمى در آن سخن گفته است « 1 » . دربارهء اين كتاب كه از آثار معتبر فارسى در دورهء مورد مطالعهء ماست هنگام تحقيق در نثر فارسى اين عهد سخن خواهم گفت و اينك باختصار بايد بدانيم كه در مقدمهء اين كتاب مؤلّف ضمن بحث دربارهء فضيلت علم نخست از قرآن و اخبار و آثار استفاده كرده و آنگاه بذكر دلايل عقلى پرداخته است . درّة التاج حكم دائرة المعارفى را در علوم عقلى دارد و مؤلف در آن پس از بحث علمى دربارهء حقيقت علم مقالهء جامعى دربارهء تقسيم علوم آورده است و در آن مقاله علوم و صناعات را به حكمى و غير حكمى ، و دينى و غير دينى منقسم داشته و سپس بذكر اقسام حكمت و اصول و فروع علوم حكمى و همچنين علم منطق پرداخته و هريك از آنها را شرح داده است . علوم دينى را هم بر عقلى و نقلى و مركّب از عقل و نقل منقسم داشته و شرحى مستوفى دربارهء آنها داده و علم ادب را هم در « قسم تبع از علوم دينى » آورده است . . . بر رويهم بايد دانست كه در مبحث تقسيم و توضيح علوم در درّة التاج از محدوديتى كه در كتب و رسالات تقسيم علوم پيش از علامه قطب الدين شيرازى مىبينيم اثرى نيست . اين تقسيم بسيار مفصل‌تر و راجع است بهمهء اقسام علوم و اطلاعاتى كه در تمدن اسلامى تا اواخر قرن هفتم هجرى حاصل شده بود اعم از علوم معقول و منقول ؛ صاحب كتاب در پايان اين فصل بحثى مفصل و پر از شواهد و دلايل دربارهء علم اصول ( اصول دين - كلام ) آورده و بدين نحو به اين فصل رنگ كلامى خاصى بخشيده است و بعد ازين مقدمات است كه علامهء شيرازى بشرح علم منطق و اصول و فروع علم حكمت مىپردازد . اين كتاب را بسبب اشتمال بر ابواب مختلف

--> ( 1 ) - درة التاج لغرة الدباج ، چاپ تهران باهتمام آقاى سيد محمد مشكوة استاد دانشگاه 1317 - 1320 شمسى .