ايران ببلاد مجاور گريختند و همانجايها ماندند و مردند . توجّه به اين نكته لازم است كه شيعه ، به همان نحو كه در وضع عمومى اديان و مذاهب ديده‌ايم ، درين دوره بقوّت مىگراييدند و به همين سبب نه تنها دنبال فعاليّت خود را در قرن پنجم و ششم براى تحكيم مبانى علمى مذهب خود رها نكردند بلكه آن را شدّت دادند و حتّى در قرنهاى هفتم و هشتم كارهاى اساسىترى در تدوين علوم شرعى شيعه انجام گرفت كه هريك از آنها در محل خود مذكور خواهد افتاد . قرائت و تفسير قرآن در علم قرائت دورهء مورد مطالعهء ما دورهء بارورى نيست . ذكر دو عالم بزرگ اين علم كه در آغاز و انجام اين دوره بسر مىبردند و قسمت بزرگى از عمر آنان در خارج از ايران گذشته ، لازمست . يكى از آن دو منتجب الدين الهمدانى ابن ابى العزّ ابن ابى يوسف ( م 643 ) از علماى بزرگ قرائت قرآن در قرن هفتم است كه بيشتر كارهاى علمى خود را در مصر و دمشق انجام داد و هم در دمشق بدرود حيات گفت « 1 » . ديگر الجزرى محمّد بن محمّد ( 751 - 833 ) است كه قسمت بزرگى از عمر خود را در مصر و شام و روم بسر برد تا عاقبت در حملهء تيمور بسمرقند برده شد و تا پايان عمر در ايران بود و درين مدت كه با آغاز دورهء تيمورى مصادف بوده عدهء كثيرى از علما را از كش و سمرقند گرفته تا شيراز در شهرهاى مختلف ايران تربيت كرد و ازين روى در تعليم علم القراءة در ايران مقامى بلند دارد . از شهرهاى ماوراء النّهر و ايران كه الجزرى در آنها تدريس و تعليم كرد كش و سمرقند و هرات و يزد و اصفهان و شيراز را نام برده‌اند و وفات او هم بسال 833 در شيراز اتّفاق افتاد و در همين بلاد است كه كتابهاى « شرح مصابيح بغوى » و « غاية المهرة فى الزيادة على العشرة » و « طيبة النشر فى قراآت العشر » و « المقدمة فيما على قارئ القرآن ان يعلّمه » و جز آنها را بوجود آورد و خود در شيراز محلى بنام دار القرآن تأسيس كرد و همانجا دفن شد « 2 » .

--> ( 1 ) - مفتاح السعادة ، طاش كبرىزاده ، چاپ حيدر آباد دكن ، ج 1 ص 392 ( 2 ) - مفتاح السعادة ص 392 - 394