ذبيح الله صفا

175

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

سلسلهء چشتيهء اجمير و سلسلهء سهرورديّهء ملتان . سلسلهء چشتيهء اجمير پيروان خواجه معين الدين محمّد بن حسن سجزى چشتى هستند . وى در سيستان زاده شد و در خراسان نزد شيخ عثمان هارونى كه نسب تعليمش به خواجه ابو احمد ابدال چشتى ( م 355 ) مقدّم سلسلهء چشتيه مىكشيده و خود در نزد مشايخ سلسلهء چشتيه تربيت شده بود ، تعليم يافت و بعد از مدّتى سير در بلاد ببلخ و غزنين و لاهور و اجمير رفت و در عهد قطب الدين ايبك و شمس الدين التتمش در هندوستان سرگرم گردآوردن مريدان بود تا بسال 633 فرمان يافت . پير او يعنى شيخ عثمان هارونى هم كه از پيش حملهء مغول گريخته بود در عهد شمس الدين التتمش بدهلى رفت و همانجا ساكن بود تا درگذشت . بعد از خواجه معين الدين محمّد بن حسن سنجرى پيشوايى سلسلهء چشتيه با خواجه قطب الدين مسعود بختيار كاكى ( م 634 ) بود كه اصلا از ماوراء النّهر بود و در فترت مغول چندى در عراق و خراسان بسر مىبرد و از آنجا بناصر الدين قباچه و آنگاه بشمس - الدين التتمش پناه برد و بعد از معين الدين چشتى خلافت او يافت ، و پس ازو شيخ فريد - الدين مسعود گنج شكر دهلوى ( م 670 ) و بعد از او سلطان الاولياء شيخ نظام الدين محمّد بن احمد دهلوى معروف به نظام اوليا ( م 725 ) و پس از وى شيخ نصير الدين اودهى معروف به چراغ دهلى رياست چشتيه يافتند . مشايخ معروفى از قبيل سيّد محمّد گيسودراز و شيخ اخى سراج پروانه و شيخ منتجب الدين زرزرى بخش و شيخ برهان - الدين از شاگردان نظام الدين در شمار مشايخ ديگر اين سلسله بوده‌اند كه نظام الدين هريك را بيكى از نواحى هند مأمور كرده بود و يكى از بزرگترين مريدان نظام اولياء امير خسرو ابن امير سيف الدين دهلوى شاعر مشهورست كه شرح حال او را بموقع خواهيم آورد . ديگر از مريدانش شيخ نجم الدين حسن بن علاء السجزى الدهلوى شاعر مشهورست . امّا سلسلهء سهرورديان مولتان را شيخ بهاء الدين زكريّاى مولتانى تأسيس كرد . اجداد او از خوارزم بمولتان رفتند و او بسال 578 در آن شهر ولادت يافت و مدّتها در