ذبيح الله صفا
176
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
خراسان و ماوراء النّهر و عراق و مكّه و مدينه و بغداد بسر مىبرد و در شهر بغداد به خدمت شيخ شهاب الدين عمر سهروردى رسيد و ازو تعليم گرفت و مأمور شد تا در مولتان بساط ارشاد بگسترد . از شاگردان و تربيتشدگان معروف زكريّاى مولتانى شيخ فخر الدين ابراهيم عراقى ( م 688 ) شاعر و عارف بزرگ است كه در اواخر عمر به خدمت صدر الدين قونيوى رسيد ، و ديگر شاعر و عارف مشهور قرن هفتم و هشتم امير حسينى ركن الدين هروى مشهور به « سادات » ( متوفّى بسال 718 ) كه مدّتى در خدمت زكريّاى مولتانى و نوادهاش ركن الدين مولتانى بسر مىبرد . از جملهء آثار معروفش مثنويهاى زاد المسافرين و كنز الرموز و روح الارواح و رسالهء نزهة الارواح است . بعد از شيخ زكريّاى مولتانى پسرش شيخ صدر الدين عارف مولتانى و بعد ازو ركن الدين ابو الفتح مولتانى رياست سهرورديان مولتان را بر عهده داشتند « 1 » .
--> ( 1 ) - دربارهء سلسلههاى تصوف و مشايخ بزرگ صوفيهء اين دوره و تأليفات و آثار آنان رجوع شود به : * طرائق الحقايق معصومعلى شاه ، چاپ تهران 1318 ، جلد دوم از صفحهء 62 ببعد . * نفحات الانس جامى ، تهران 1336 ، موارد مختلف از صفحهء 419 ببعد . * بحث در آثار و افكار و احوال حافظ ، جلد دوم قسمت اول ، تاريخ تصوف در اسلام ، مرحوم دكتر غنى ، تهران 1322 ، از صفحهء 496 ببعد . * رياض العارفين ، رضا قلى خان هدايت ، تهران 1316 موارد مختلف . * مناقب العارفين ، شمس الدين احمد افلاكى ، در دو مجلد ، ج 1 ، آنقره 1959 و ج 2 ، آنقره 1961 . * تاريخ الادب فى ايران ، ترجمه از جلد دوم تاريخ ادبيات برون به عربى بدست دكتر ابراهيم أمين الشواربى ، مصر 1954 ميلادى از صفحهء 623 ببعد . * تاريخ فرشته طبع هند ج 2 ص 710 - 786 . درين صحايف اطلاعات ذيقيمتى دربارهء مشايخ بزرگ صوفيهء هند در قرن هفتم و هشتم و مسائل مختلف دربارهء آنها و خانقاههايشان ديده مىشود .