يكى حكومت سربداران و ديگر حكومت سادات مرعشى كه پيش ازين دربارهء هر دو اشاره‌يى باختصار كرده‌ايم « 1 » . تشكيل دولت سربدارى در حقيقت نخستين قيامى است كه در ايران بعد از مغول براى رفع ظلم و برانداختن ظالمان و خوددارى از قبول طاعت آنان ، صورت گرفت . ظلمهاى بىپايان عمّال دولت ايلخانى و دست‌درازى آنان بمال و جان و حتى باعراض و نواميس مردم ، خواه پيش از يرليغ‌هاى غازانى و خواه پس از آن ، على الخصوص در دورهء فترت و انقلابات بعد از ايلخانان بنهايت رسيده و از همه‌جا فرياد شكايت بلند شده بود . در چنين وضعى سربداران در باشتين بيهق براى دفاع از دو برادر بنام حسن و حسين پسران حمزه كه در راه محافظت عورات و پوشيدگان خود از تعرّض ايلچى وزير خراسان ، گرفتار بىمهرى دولتيان گرديده بودند ، قيام كردند و از ناحيه‌يى كه همهء ساكنانش شيعه بودند برخاستند و به يارى شيعيان و با نوعى نظام صوفيانه ( منسوب به شيخيهء جوريه ) و طرفدارى از تشيّع و مخالفت با تسنّن يك چند حكومت كردند و بنايى پىافگندند كه بعدها صوفيان آن را مستحكم و برقرار نمودند . مركز حكومت اين سلسله شهر سبزوار بود كه از مراكز قديم شيعه است ، و از آنجا با شيوخ و صوفيانى كه بحبّ آل على شهرت يافته بودند ارتباط داشتند و شاعران را بمدح ائمه مىخواندند و با سران مذهب تشيّع در خارج از ايران ، خاصّه در جبل عامل كه مركز تشيّع در آن روزگار بود ، مكاتبه داشتند و بر اثر همين عنايتها بود كه شهيد اول شيخ شمس الدين محمد مكّى ( مقتول بسال 786 ) كتاب مشهور خود اللمعة الدمشقيّة را بنام سلطان على مؤيد سربدارى ( م . 788 ) تأليف كرد و اين كتاب از امّهات كتب مذهبى و شرح آن از جملهء كتب درسى مذهبى شيعه است . دربارهء خواجه على مؤيد آخرين پادشاه سربدارى نوشته‌اند كه « در اظهار شعار مذهب عليهء اماميه مبالغه نموده باقصى الغاية در تعظيم سادات عظام كوشيد و باميد ظهور صاحب الزمان سلام اللّه عليه هر صباح و مساء انتظار مىكشيد ؛ لطف و كرم آن خواجهء محتشم را نهايت نبود و جهت رعايت شرع شريف هرگز بارتكاب

--> ( 1 ) - همين كتاب صفحات 31 - 33 و 36 .