ذبيح الله صفا
116
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
برافتادن حكومت اسلام بيهوديان ايران هم فرصت داد كه بفكر انتقامجويى افتند و وضع آشفتهء خود را سروسامانى بخشند و در دستگاههاى شاهان و اميران مغول راه يابند و مخصوصا با تعهد شغل پزشكى نفوذى در آن دستگاهها حاصل كنند . از ميان همين گروه يكى بنام سعد الدوله از اهل ابهر زنجان بمرتبهء وزارت ارغون رسيد . وى كه اصلا از طبيبان منسوب بدستگاه ايلخانان بود مدتى در بغداد بسر مىبرد و بعد به خدمت ارغون خان خوانده شد و به زودى تقرب يافت و عمل بغداد به دو مفوّض گرديد و چون اموال فراوان براى ايلخان از راه آزار و شكنجهء مردم وصول كرد به زودى بر نزديكى او افزوده شد . در مدت حكومت سعد الدوله در بغداد و همچنين در عهد وزيريش ، كسان و نزديكان و همكيشان يهودى او در آن شهر نفوذ فراوانى حاصل كردند چنان كه دستى بالاى دست آنان نبود . يكى از فاضلان بغداد در همين اوان گفت : يهودُ هذ الزّمانِ قَد بَلَغوا * مرتبةً لا يَنالُها فَلكُ المُلكُ فيهم و المالُ عِندَهُمُ * و مِنهُمُ المُستَشارُ لِلمَلكِ يا مَعشَرَ الناسِ قد نَصَحْتُ لَكُم * تَهَوَّدُوا قَد تَهَوَّدَ الفَلَكُ فَانتَظِرُوا صَيْحَةَ العَذابِ لَهُم * فَعَن قَليلٍ تَريهُمُ هَلَكُوا سعد الدوله بهمدستى پزشكان همكيش خود در پايتخت ، به زودى از بغداد به خدمت ارغون خوانده شد و ديرى نكشيد كه وزارت يافت و دست او در بست و گشاد كارهاى مملكت گشوده شد و چنان مورد علاقهء ارغون قرار گرفت كه غالبا در خلوت با او بسر مىبرد . وى برادران و بنى اعمام و كسان و همكيشان خود را بحكومت و عمل نواحى مختلف مملكت ، غير از خراسان كه در دست غازان ، و روم كه در دست گيخاتو بود ، گماشت و ارغون هم كه با مسلمانان نظر خوبى نداشت با او در برانداختن حاكمان و عاملان مسلمان همداستان بود . بر اثر اين قدرت كه نصيب سعد الدوله گرديد يهوديان « تفوق و استعلا آغاز نهادند و باستهزاء اسلاميان زبان گشادند » . اين نفوذ و غلبهء يهود از طرفى متنفّذان