دوم محلّهء سنجرى ، سيم محلّهء خوارزم‌شاهى ، چهارم محلّهء ديلمى ، پنجم محلّهء علوى ، ششم محلّهء اتابكى ، هفتم محلّهء غورى ، هشتم محلّهء چنگيزى ، نهم محلّهء رومى ، دهم محلّهء سنقرى ، يازدهم محلّهء يمنى ، دوازدهم محلّهء موصلى ، سيزدهم محلّهء سمرقندى ، چهاردهم محلّهء كاشغرى ، پانزدهم محلهء خطايى ؛ و ازينكه زبده و نخبه و خلاصهء عالم از اصحاب سيف و قلم و سازنده و خواننده و ارباب هنر كه در ربع مسكون نظير و عديل نداشتند در درگاه او جمع شده بودند هر آينه درگاه او را بر درگاه محمودى و سنجرى ترجيح ميدادند . . . و در روز سوارى پانصد سيستانى و غورى و سمرقندى و كرد و لر و عرب شمشيرهاى برهنه بر دوش نهاده به وضع مهيب پياده بهاىوهوى در ركاب او مىرفتند . . . « 1 » » غير از سه مركز عمدهء پارس و روم و هند كه پناهگاههاى بزرگ فراريان ايران بود ، مراكز ديگرى هم كه خواه در حملهء چنگيز و خواه در دورهء تسلّط ايلخانان تحت لواى پادشاهان غورى و كرت و قراختايى كرمان و اتابكان يزد و امثال آنها قرار داشت ، محل تجمع بزرگان و رجالى كه از پيش حملهء « حزب قهر خداى » « 2 » و يا از قلمرو حكومت آنان ميگريختند ، بوده است . مجموع اين پناهگاهها و همچنين برخى از شهرها و ديهها كه بر اثر ايلى از قتل عام و ويرانى رهايى يافتند ، وسيله‌هاى خوبى براى نگاهداشت بقيّة السّيف ايرانيان و بازماندهء فرهنگ و تمدّن ايرانى گرديد و اين خود نعمتى بزرگ در بحبوحهء آن بلاى بىبديل بوده است . درين پناهگاهها بسيارى از رجال علم و ادب و خاندانهاى بزرگ قديم كه حافظان فرهنگ و تمدّن ما بوده‌اند ، و بسيارى از نسخ كتب ، خواه آنها كه از پيش داشته‌اند ، و خواه آنها كه احيانا بوسيلهء فراريان آورده ميشد ، از چنگ عدم رهايى يافت و براى ما بازماند ، و اين خود عشرى از اعشار و مشتى از خروار بوده است !

--> ( 1 ) - تاريخ فرشته ج 1 ص 131 - 132 . ( 2 ) - مقدمهء المعجم چاپ تهران 1314 ، ص 7