در امان ماندند و نه تنها تا چندگاه از چنين نعمت عظيمى برخوردار شدند بلكه خود ملجاء بسيارى از مردم سرزمينهاى مجاور و افاضل روزگار گرديدند و در همين مهد آرامش و آسايش است كه يكى از بزرگترين سخنوران توانست در بازگشت به وطن قسمت عظيمى از باقى ماندهء عمر خود را بآسودگى بگذراند و فرصت ايجاد بسيارى از آثار عالى و كم‌نظير خود را بيابد . ملجاء و مهرب ديگرى كه در اين دوره بواقع قابل ذكر و مورد توجّه است سرزمين آسياى صغير ( روم ) است كه تا چندگاه از دورهء ايلخانان سلاجقهء آسياى صغير با قبول ايلى مغولان بر آن حكومت كردند و شحنگان و حكّام مغول چنان كه ديده‌ايم در اواخر عهد آنان كه دورهء ضعف كاملشان بود توانستند تصرّفى در امور حاصل كنند و بهرحال پيش از سال 672 كه كريم آقسرايى آن را مبداء اغتشاش احوال روم مىداند « 1 » ، تسلّط مغول ، خلاف آنچه بعد از تاريخ مذكور مىبينيم ، اثر شديد و رنج‌انگيزى در بلاد روم و نواحى آسياى صغير برجا ننهاده و همين امر سبب شده بود كه شهرهاى معتبر و مهم آن سرزمين مدّتها پناهگاه بسيارى از فراريان ايران گردد كه حتّى از اقصاى ماوراء - النّهر توانسته بودند شهربشهر و دياربديار طىّ منازل كنند و بر اثر تغيير اقامتگاههاى خود بدانجا رسند و رحل اقامت بيفگنند . از ميان اين افراد اشخاصى از قبيل بهاء الدين محمّد بلخى و اطرافيان او و شمس الدين محمّد تبريزى و برهان الدين محقّق ترمدى و شيخ الاسلام ترمدى و سيف الدين محمّد فرغانى و قاضى سراج الدين ارموى و قاضى عزّ الدين ارموى و قاضى تاج الدين خويى « 2 » و قاضى امين الدين تبريزى و سعد الدين و بدر الدين قزوينى « 3 » و بسيارى ازين بزرگان را ميتوان يافت كه هريك در روم صاحب مرتبتى در مقامات عرفانى و امور دينى و دنياوى شده بودند به نحوى كه در غالب شهرهاى آسياى صغير

--> ( 1 ) - مسامرة الاخبار ، آنقره 1943 ، ص 119 . ( 2 ) - ايضا مسامرة الاخبار ص 119 - 121 . ( 3 ) - ايضا ص 90 .