مرتضى راوندى

498

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

بلاغت ، و غيره از سيد به عمل آمد و چون بنا به نوشتهء رضا قليخان هدايت ، از عهدهء جواب آنها برنيامد از وى كشف و كرامتى خواستند كه فى المثل محمد شاه بيمار را شفا بخشد . وليعهد گفت راه دور نرويد ، در وجود پيرى تصرف كند و او را جوان سازد . چون از عهدهء هيچ‌يك برنيامد او را چوب زدند . چون اين خبرها منتشر شد مريدان و پيروان او تصميم به خروج گرفتند و فوج‌فوج به جانب آذربايجان روان شدند ، محمد على بارفروش كه در مكه باب را ملاقات كرده بود ، چون به مازندران بازآمد مردم را به دو خواند و ملا حسين بشرويه در خراسان به تبليغ آراء او پرداخت . . . » مبارزات ملا حسين بشرويه‌يى ملا حسين ، در شيراز باب را ملاقات و آيين جديد او را قبول كرده بود . وى پس از اخذ تعاليم لازم از مقتداى خود ، راه اصفهان ، و كاشان ، و ديگر بلاد را پيش گرفت و هرجا مىرسيد ، و زمينه را مساعد مىديد ، به تبليغ آراء باب مىپرداخت . چون در مشهد كار او پيشرفت نكرد عزم مازندران نمود . اعتضاد السلطنه در كتاب خود در مورد « فتنهء باب » مىنويسد : « حاجى محمد على ، كه قبل از ملا حسين ، باقرّة العين ، از خراسان ، بيرون ، آمده بود يكديگر را ملاقات كرده ، چند مرتبه مجلس را از بيگانه پرداخته در رواج دين ميرزا على محمد باب مشورتها كردند و عاقبت پرده از روى كار برداشته ، و قرة العين ، منبرى نصب كرده بر منبر رفته نقاب از صورت برداشته . . . از نسخ اسلام و طلوع مذهب جديد ، سخنها گفت . بعد از پايان گفتگوهاى بدشت ، با آنكه نتيجهء مطلوب به‌دست نيامد ، پيروان باب دست از تبليغ نظريات خود برنداشتند . حاجى محمد على به اتفاق قرة العين ، عزم مازندران ، گردند و ملا حسين ، نيز با اصحاب خود به‌سوى مازندران روان شدند و به تبليغ عقايد خود پرداختند . در بارفروش 300 نفر با او و يارانش همداستان شدند . سيّد العلما و عده‌يى ديگر در مقام مبارزه با آنان ، به مقامات دولتى توسل جستند . ملا حسين و حاجى محمد على با مخالفان ، به جنگ و گريز پرداختند ، و ملا حسين كه مردى جنگجو و شجاع بود ، در چند مرحله مخالفان را از پاى درآورد و سرانجام بر آن شد كه در قلعهء طبرسى موضع گيرد . و قلعه و حصنى محكم پديد آورد و خندقى عميق و خاكريزى در آنجا ساخت و با دو هزار نفر از بابيان ، آمادهء نبرد گرديد و آذوقه و لوازم جنگ و نبرد از هرجهت فراهم كرد . پس از پيروزيهاى چندى كه نصيب ملا حسين گرديد ، شاهنشاه ناچار شاهزاده مهدى قلى ميرزا را مأمور قلع و قمع آنان ، ساخت . ملا حسين ، كه از حركت شاهزاده و همراهان او مطلع گرديد ، با تدبير