« ازمير » متولد شد و در آنجا با آداب شرقى و زبانهاى تركى و فارسى آشنا شد . پدرش كه كنسول انگليس در استانبول بود او را هم ، وارد خدمت وزارت امور خارجه انگليس كرد . . . » « 1 » موريه جمعا 6 سال به سمت منشيگرى سفارت ، در ايران ماند و با بسيارى از آداب و اخلاق ايرانيان آشنا شد . كتاب حاجى بابا پس از مراجعت به انگلستان منتشر شد . عده‌يى مندرجات آن را خسته‌كننده و تكرارى شمردند و بعضى مطالب آن را شايستهء آن دانستند كه با داستان ژيل بلاس اثر « لسار » در يك رديف قرار داده شود . با اينكه موريه در تحرير مطالب و تصوير معايب اخلاقى و اجتماعى ايرانيان بىطرف نبوده است معذلك كتاب او براى بيدارى و انتباه جامعهء ايرانى اثرى است كم‌نظير ، نثرى كه در ترجمه ميرزا حبيب به كار رفته از بهترين نثرهاى عهد اخير است . سرتاسر كتاب با اشعار مناسب از خود مترجم و استادان سخن فارسى ، و آيات و احاديث و امثال و اصطلاحات ، چنان مشحون و آراسته است كه گويى در اصل به زبان فارسى نوشته شده است . و به گفته ملك الشعراى بهار « گاهى در سلامت انسجام و لطافت و پختگى مقلّد گلستان و گاه در مجسّم ساختن داستانها و تحريك نفوس و ايجاد هيجان در خواننده نظير نثرهاى فرنگستان است . هم ساده است و هم فنى ، هم با اصول كهنه‌كارى استادان نثر موافق و هم با اسلوب تازه و طرز نو ، همداستان ، و از جملهء يكى از شاهكارها قرن سيزدهم هجرى است . . . » « 2 » فعاليّتهاى اجتماعى و سياسى عليه استبداد ناصرى اعلاميه محرمانه مجمع آدميت يكى از اقدامات متهوّرانه مجمع آدميت اين بود كه در اواخر سلطنت ناصر الدينشاه ، 24 نفر از رؤساى جوامع آدميت در تهران گرد آمدند و اعلاميه‌يى منتشر ساختند و مظالم و بىكفايتى شاه و گردانندگان حكومت قاجاريّه را در سراسر ايران برملا ساختند ، كه چكيده‌ى آن اين است : « . . . هرج‌ومرج امور دولت و فلاكت آحاد ملت همان است كه مىبينيد ، در هيچ نقطهء روى زمين ، هيچ ايل وحشى نيست كه به قدر خلق ايران از حقوق آدميت محروم

--> ( 1 ) . نقل و تلخيص از كتاب صبا تا نيما ، ج 1 ، ص 395 به بعد ( 2 ) . سبك‌شناسى ، ج 3 ، ص 366 .