تجدد است و اين حركت لازمهء ذات جوهر اين عالم است و هرگز از آن منفك نمىشود . » به‌نظر او مبدأ عالم ، جسم طبيعى ( مركب از هيولى و صورت است ) و اين جسم طبيعى خواه به صورت جماد و خواه به صورت گياه و خواه به صورت حيوان و غيره هميشه در حركت و تغيير است و در عالم طبيعت و ماده ، سكون و ثبات وجود ندارد . . . « 1 » ملاصدرا كه مردى شيعى مذهب بود از حركت در جوهر ، چنين نتيجه گرفت كه علىرغم تشخيص ابن سينا و ديگر متفكرين مادى ، عالم « قديم » نيست بلكه حادث است و هر لحظه در تجدد و انقضاست ، ديگر اينكه روح انسان با بدن حادث مىشود و بعدا مجرد مىشود و باقى مىماند . علاوه بر اين ملّا به نظر خود با اثبات حركت جوهرى ، معاد جسمانى را كه مورد قبول معتزله و ابن سينا نبود به ثبوت رسانيد . همانطور كه هانرى كربن متفكر و دانشمند فرانسوى ضمن بحث در پيرامون فلسفهء معاد ملاصدرا متذكر شده است ، بين نظريهء تطوّر ملاصدرا ، با نظريهء تطوّر كه امروز در اروپا به صورت يك اعتقاد درآمده است اختلاف بسيار وجود دارد . به نظر ملاصدرا براى درك ماهيت جسم ، بايد مفهوم جسم را از عنصر بسيط آغاز كرد و تبدلات پياپى آن را از مرتبهء جماد به نبات و سپس حيوان و بعد جسم زندهء ناطق كه قادر به فهم حقايق معنوى مىباشد ، در نظر گرفت . بنابراين تحرك عالم در نظر ملاصدرا و تمام متفكران ديگر ، كه مانند او فكر مىكنند تحرك يك عالم در حال تطوّر ( به معنى جديد ) نيست بلكه تحرك يك عالم در حال صعود و ارتقاست يا به قول « كربن » گذشته پشت سر ما نيست بلكه زير پاى ماست . . . « 2 » براى آنكه خوانندگان به اختلاف عظيمى كه بين جهان‌بينى ملاصدرا با علماى مادى از جمله انيشتن وجود دارد واقف گردند جمله‌يى چند از گفته‌هاى او را نقل مىكنيم : نظر انيشتن دكتر هرمانز ، چند ماه قبل از مرگ انيشتن ضمن مصاحبه‌يى از او پرسيد : « به نظرم شما يك وقت گفته بوديد قانون كلى عالم را مىتوان خدا ناميد . انيشتن گفت : شما مطلقا مختاريد هر قدرتى را كه بدان ايمان داريد خدا بناميد . من نمىتوانم هيچگونه عقيدهء خداپرستى را كه براساس ترس از زندگى يا ترس از مرگ و يا ايمان كوركورانه متكى باشد بپذيرم . من نمىتوانم به شما ثابت كنم كه خدايى نيست ، اما اگر هم از وجود او صحبت كنم دروغگو خواهم بود . . . . از او پرسيدند آيا چيزى هست كه انسان بتواند بدان ايمان داشته باشد ، انيشتن

--> ( 1 ) . دو فيلسوف شرق و غرب ( صدر المتالهين و انيشتين ) ، اثر راشد ، ص 48 به بعد . ( 2 ) . مقام ملاصدرا ، به قلم هانرى كربن ، ترجمهء دكتر صدر ، ص 23 به بعد .