چون آرامشى پديد آمد ، خليفه دستور آزادى ابن رشد و آزادى مطالعات فلسفى را صادر كرد . ابن رشد پس از تحمل اين مصائب روحى در ماه صفر 595 هجرى در سن 72 سالگى وفات كرد و بعد از سه ماه ، جسد او را به قرطبه بردند و در آرامگاه خانوادگى مدفون ساختند ، و به اين ترتيب ، مظهر آخرين اوج فلسفهء يونانى - اسلامى از ديده‌ها ناپديد گشت . ابن عربى كه ناظر واقعهء غم‌انگيز به خاك سپردن ابن رشد بود مىنويسد : « يك طرف مركوب ، تابوت ابن رشد و طرف ديگر ، آثار گرانقدر علمى و فلسفى او قرار داشت يعنى وزن جنازهء او برابر وزن آثار و نوشته‌هاى او بود . » ابن ابّار در كتاب « التكمله » در وصف او مىگويد : « مردى در علم و فضل چنو در همهء آندلس پديد نيامده است ، با آنهمه مقامات و مراتب ، از همهء مردم متواضعتر بود ، از كودكى تا سالخوردگى ، لحظه‌يى از تحصيل علم بازنايستاد ، مگر آن شب كه پدرش مرد و شبى كه در آن عروسى كرد ، او مجموعا آنچه نوشت و حاشيه كرد و تأليف و تهذيب يا مختصر نمود به ده هزار ورق مىرسد ، بر همهء مردم زمان خويش سمت پيشوايى داشت فتواى او در طب ، مانند فتوايش در فقه ، مقبول همگان بود و از ادب و فنون آن حظّى وافر داشت . « 1 » مجموع آثار او را از 50 تا 78 جلد كتاب ذكر كرده‌اند . آنچه از اين مجموعه به چاپ رسيده ، بسيار اندك است . اصل عربى برخى از آنها از بين رفته و فقط بعضى از ترجمه‌هاى عبرى و لاتينى آنها ، به همت فلاسفهء يهودى ، به دست ما رسيده است . « 2 » آثار ابن رشد بر دو قسمند : قسمتى ، شرح ، بر كتب قدماست ، مخصوصا آثار ارسطو ، افلاطون ، فارابى ، ابن سينا و غزالى ، و قسمتى را خود تصنيف كرده است و مطالبى كه مورد بحث او قرار گرفته است عبارتند از منطق ، علم النّفس ، علم الطبيعه و شعبه‌هاى حكمت ، طب ، فقه و علم كلام . در مورد ارسطو ، ابن رشد سخت غلوّ مىكند و او را عاليترين صورت مجسّم عقل انسانى يا به عبارت ديگر ، وى را « فيلسوف الهى » مىداند . ابن رشد زبان يونانى نمىدانست و به همين‌جهت با گردآورى ترجمه‌هاى مختلف و مقابلهء آنها ، بهتر از اسلاف خود ، نظريّات او را توضيح و تفسير نموده است .

--> ( 1 ) . تاريخ فلسفه اسلامى ، هانرى كربن ، ص 311 . ( 2 ) . كتاب محمود عقاد ، ص 641 .