در نهصد فرسخ است و ضحاك گفت كه آن را حساب كردم و نه هزار فرسخ يافتم . . . از عكرمه به ما روايت كردند كه گفت بزرگى خورشيد به اندازهء دنيا و ثلث آن است و بزرگى ماه درست به اندازه دنياست و از مقاتل روايت است كه گفت ستارگان به مانند قنديلها از آسمان آويزانند . . . » « 1 » با گذشت زمان ، افكار و انديشه‌هاى خرافى جاى خود را به حقايق علمى داد . به عقيدهء نلّينو « هر نسلى همان‌گونه كه از ميراث علمى و اكتشافى نسلهاى گذشته سود مىبرد به همان‌گونه بر وى واجب است كه اين ميراث گرانبها را حفظ كند و بر آن بيفزايد تا آيندگان از آن سود برند . . . تاريخ علوم سراسر داد و ستد است ، آنچه را كه قومى ابداع و اختراع كرده ، قومى ديگر پذيرفته و بر آن افزوده است . . . آيا روزى كه دو دانشمند ايتاليايى « ولتا » و « گالوانى » به راز برق پى بردند و پيلهايى را كه به‌نام آنها معروف است اختراع كردند ، چه كسى خيال مىكرد كه روزى همين برق در تمدّن بشرى مقامى را كه امروز پيدا كرده است خواهد داشت و در پى آن ، چه تغييرات عظيمى در زندگى پيدا خواهد شد و بشريت چه سود عظيمى از آن خواهد برد ؟ » « 2 » وسايل و آلات مكانيكى در دوران بعد از اسلام مكانيك به نظر بارون كارا دووو « 3 » در رشته مكانيك نگاهدارى از دو اثر مهم علم يونانى را مديون مسلمانان هستيم ، يكى مكانيك هرون اسكندرانى و ديگر پنوماتيك « 4 » فيلون بيزانسى . - از مسلمانان دربارهء مكانيك اندك چيزى به يادگار مانده است ، درحالىكه دربارهء علوم ديگر ، همچون حساب و نجوم آثار فراوانى در دست است . نسخهء كتاب احمد بن موسى در مكانيك در واتيكان و نسخهء مصّور شدهء آن در برلين و كوتا موجود است . . . و در آن توضيحاتى دربارهء اشكال گوناگون فوّاره و چراغهايى كه سطح روغن در آنها ثابت مىماند ، و منابع آب با سطح ثابت همچون در ساعتهاى آبى آمده است .

--> ( 1 ) . تاريخ نجوم اسلامى ، اثر نلّينو ، ترجمهء احمد آرام ، از ص 15 به بعد . ( 2 ) . تاريخ نجوم اسلامى ، پيشين ، ص 17 . ( 3 ) . Baron Cara de vaux ( 4 ) . Peneumatique