مىرفت كه تبهاى نامنظم از التهاباتى باشد ، كه چون نيرو گيرد به تب ربع مبدل خواهد شد . . . چون با بول او چرك همراه شد به او داروهاى مدر خورانديم تا مادهء چركى از ميان رفت و پس از آن به معالجهء وى با گل مختوم و كندر و خون سياوشان پرداختم ، از بيمارى خلاص شد و در مدت دو ماه به سرعت شفاى كامل يافت . . . » « 1 » معاينهء بيماران توجه به وضع بيمار و معاينهء اعضاى بدن او ، از عهد رازى در ايران معمول بود . در عهد غزنويان سلطان سعيد عين الدوله بهرامشاه كنيزكى خريد صاحب جمال كه پس از چندى بيمار شد . چون او را به ابو سعيد موصلى نمودند گفت : « دليلش ( يعنى قاروره و بول ) را بياوريد تا ببينيم و به رنجورى واقف شوم . » چون قاروره بديد گفت : « اين رنجور مرا نماييد تا نبض و بشره و زبان ، و ته چشم او ببينم تا علت بهتر مرا معلوم گردد » « 2 » از اقدامات خير عضد الدوله اصلاح و تكميل بيمارستانى است كه بنام وى مشهور شده است . راجع به محل اين بيمارستان ، قبلا با رازى مشورت كردند وى محلى را برگزيد كه از بركت آب‌وهواى مساعد ، گوشت در آن ديرتر فاسد مىشد . در اين بيمارستان 24 پزشك خدمت مىكردند . تعيين مسئولين بيمارستان با روشى انتخابى و دموكراتيك صورت مىگرفت ، يعنى از بين بيش از صد طبيب 50 تن را انتخاب مىكردند ، بعد از بين اين عده ده تن كه زبده‌ترين بودند برمىگزيدند و سپس از ميان اين ده نفر ، سه نفر را انتخاب و به عضد الدّوله معرفى مىكردند وى رازى را كه به حق ، پزشكى عاليقدر بود به رياست بيمارستان برگزيد . ديوانه‌يى كه عضد الدّوله را ديوانه خواند يكى از اقدامات بسيار جالب عضد الدّوله ساختن دارالشّفاى ديوانگان در بغداد است . « هنگام افتتاح بيمارستان عضد الدّوله بين ديوانه‌ها ، قدم مىزد و حال آنان را مىپرسيد ، وقتى از يكى پرسيد كه حالت چطور است ؟ جواب داد از حال تو بهتر است ، زيرا تو ظاهرا از ما ديوانه‌ترى ! عضد الدوله با لبخند از ديوانه پرسيد ، چطور من از شما ديوانه‌ترم ؟ ديوانه جواب داد ، براى اينكه پول مردم عاقل را مىگيرى و صرف ما ديوانه‌ها

--> ( 1 ) . ادوارد براون ، به نقل از حاوى رازى ، ص 52 به بعد . ( 2 ) . در پيرامون تاريخ بيهقى ، به اهتمام سعيد نفيسى ، ج اول ، ص 231 .