كفر مىشمردند ، مثلا در قرن پنجم ميلادى كنيسه مسيحى ، مدرسه شهر « ادس » را كه مسلمانان ، « رها » مىگفته‌اند ، و در محل فعلى شهر « اورفه » قرار داشت ، بستند ، و از فعاليت فرهنگى آن جلوگيرى كردند ، و نسطوريان را از آن مدرسه بيرون كردند و جماعتى از همين نسطوريان رانده شده ، به ايران پناهنده شدند ، و بعضى از آنها به ترقى مدرسه ، جندىشاپور همت گماشتند و خدمات شايان ديگرى انجام دادند . . . . در اوايل قرن هفتم ميلادى ديانت اسلام ظاهر شد . . . قرن اول هجرى به فتح ممالك و تشكيل حكومت وسيع عرب گذشت ، مسلمين بر ممالكى كه مهد تمدن بود ، دست يافتند ، شهرهاى بزرگى كه مراكز علوم و فنون شمرده مىشد از قبيل دمشق ، قيصريه و اسكندريه مسخر گرديد ، در طى اين فتوحات ، مسلمين به تدريج به اين نكته برخوردند كه براى بقاى حكومت و فرمانروايى خود بايد تمدن و فرهنگ ملل مقهور را فراگيرند . اين نهضت ، مخصوصا با ظهور خلفاى عباسى و نفوذ ايرانيان در ادارهء امور ممالك اسلامى ، پيشرفت و ترقى كرد ، بطورىكه در جوار هر مسجدى مدرسه‌اى بنا شد ، كتابخانه‌ها به‌وجود آمد ، بيمارستانها تأسيس شد ، در مدارس مسلمانان ، همهء علوم تدريس مىشد مخصوصا علوم دينى و طب و فلسفه . بطورىكه گفته شد ، نسطوريها و حكماى اسكندرى كه به مشرق هجرت كرده بودند و يهوديان و قبطيان و سوريان ، از دو قرن قبل از اين نهضت ، زمينه را به خوبى فراهم كرده بودند . . . اشخاصى كه در بين مسلمين در راه علوم از جمله طب كار كرده‌اند ممكن است به دو گروه قسمت كرد . مترجمين و مولفين : مترجمين و مؤلفين مترجمين اشخاصى بوده‌اند كه فن ايشان فقط ترجمه بوده است ، درحالىكه مؤلفين ، آثار ترجمه شده را به خوبى فرا گرفته و به سليقهء خود تأليفاتى كرده‌اند . بطور كلى در قرنهاى بعد ، يعنى در دورهء اوج ترقى علمى ، در ميان مسلمين ، علماى بزرگى پيدا شدند كه از مرحلهء ترجمه و شاگردى گذشتند ، اين گروه پژوهندگان ، استقلال فكرى داشتند و با آنكه اساس معلومات آنها از يونان گرفته شده بود در نوشته‌ها و گفتار آنها آثار مطالعه شخصى و گاهى نقد آثار قدما ديده مىشود . اطبا آزمايشها و امتحانات تازه مىكنند ، تعليمات طبى سودمندى در بالين بيماران در بيمارستانها ، به عمل مىآيد . . . رازى ، شكوك بر جالينوس مىنويسد و كليه آراء و نظريات او را تأييد نمىكند . همانطور كه ابو على سينا در مقدمهء « حكمة المشرقين » به نقد فلسفه مشاء مىپردازد . بعضى از شهرهاى اسپانيا و بغداد از مراكز مهم طب شمرده