مرتضى راوندى

236

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

رسايل اخوان الصفا نيز شامل رشته‌هاى علوم رياضى ، طبيعى ، الهى و اقسام منطق و حكمت عملى است يعنى 14 رساله در رياضى ، 17 رساله در طبيعى و 10 رساله در علوم نفسانى ، 12 رساله در نواميس و اخلاق نوشته‌اند . به گفتهء ابن القفطى در تاريخ الحكما اين رسايل به منظور آشنا كردن عامهء مردم مخصوصا مستعدان به مبانى فلسفهء جمعيّت اخوان الصفا نوشته شده است . متأسفانه روى كار آمدن حكومتهاى فاسد و ارتجاعى در ايران و ديگر كشورهاى اسلامى ، مخصوصا زمامدارى سلسلهء خوارزمشاهيان ، كه اكثر گردانندگان و سياست‌مداران آن از عقل سليم بىنصيب بودند ، منتهى به حملهء خانمانسوز مغول گرديد و چراغ علم و فرهنگ را در ايران خاموش كرد و در قرون بعد مخصوصا بعد از حملهء غزها و تاتارها ، چنان كه خواهيم ديد ، شخصيّت علمى بزرگى چون رازى و ابن سينا در ايران و كشورهاى خاورميانه ظهور نكرد . ويژگيهاى عصر غزالى و نزديكى افكار او با جمعيت اخوان الصفا غزالى يكى از بزرگترين صاحب‌نظران عهد سلجوقى است . او شش قرن قبل از دكارت ، دريافت كه براى كشف حقيقت ، بايد نخست چيزهاى كوچك را مورد بررسى و تحقيق قرار داد ، و هرگز نبايد هيچ فكر و هيچ نظريّه‌يى را از راه تعبّد و تقليد قبول كرد . غزالى تعليم و تربيت و آموزش و پرورش آدميان را براى درك حقايق ، ضرورى مىدانست و بر خلاف بسيارى از روحانيان قشرى با موسيقى و آواز و رقص و پايكوبى مخالف نبود و اين گونه امور را ، چون بازى و تفريح مباح مىشمرد . وى در كيمياى سعادت مواردى را ذكر مىكند كه پيشواى اسلام به حكم طبيعت بشرى از شادى پاى بر زمين زده و به نشاط و شادمانى برخاسته است . سپس چنين نتيجه مىگيرد كه آنان كه مىگويند رقص حرام است « . . . خطا مىكنند ، بلكه غايت اين است كه « رقص » بازى باشد و بازى نيز حرام نيست . . . » « 1 » به‌نظر غزالى ، مخالفت كردن با آهنگهاى موسيقى و آواز و طرب و نشاط مخالفت كردن با سلامتى روح است ، غزالى مانند مولوى معتقد بود كه يك مسلمان واقعى نبايد

--> ( 1 ) . نگاه كنيد به كيمياى سعادت غزالى و جلد اول دائرة المعارف فارسى ، مصاحب ، فرانكلين ، ص 958 و 1080 .