متفكرين اسپانيا اختلاف‌نظر ابن طفيل با محمد غزالى ابو بكر محمد بن عبد الملك بن طفيل در حدود سال 506 ه . ق در حوالى غرناطه متولد شد ، مورّخان براى اين فيلسوف آثار گوناگونى ذكر كرده‌اند ولى شاهكار او رسالهء « حىّ بن يقظان » است كه به زبانهاى مختلف ترجمه شده است . ابن طفيل براى آنكه يكى از دوستان خود را با فلسفهء مشرق زمين آشنا كند به تأليف اين كتاب پرداخته است . او مىنويسد : « حقيقتى كه ما بدان رسيديم و خود كمال علمى است از تتبّع كلام غزالى و شيخ الرئيس و توجيه آنها با يكديگر و آميختن آن آراء ، با آنچه در اين عهد رواج يافته و گروهى از مدّعيان فلسفه بدان شيفته و دلبسته‌اند ، حاصل شده است . . . » « 1 » حكيم پس از آنكه فارابى و غزالى و ابن باجه را مورد انتقاد قرار مىدهد به نقل قصه‌يى فلسفى مىپردازد كه در مطاوى آن ، فلسفهء عصر خود را تشريح مىكند . مونك مىگويد : « ابن طفيل با روش خود مىكوشد تا مسألهء اتّصال انسان را به عقل فعّال و به « خدا » - حل كند ، ولى روش غزالى را كه مبتنى بر ذوق صوفيانه بود نپذيرفت ، بلكه روش ابن باجه را ترجيح داد . ابن طفيل انسان نوزادى را تصور كرد كه بدون پدر و مادر در جزيره‌يى معتدل از جزاير هند از وسط گلى كه خشكيده بود خارج شده و براى طلب غذا شروع به گريستن مىكند و به كمك ماده‌آهويى شير مىخورد و تكامل مىيابد - پس از مرگ آهو ، ابن يقظان به جستجو در درون او مىپردازد و به قلب او و حفرهء طرف چپ آن توجه مىكند . بخار گرم درون آن را قوهء محركهء جسد يا روح تشخيص مىدهد و پس از مطالعه ، به اين نتيجه مىرسد كه در تمام حيوانات روح واحدى وجود دارد و همهء اعضا خادم روحند و بعد متوجه صور و اشكال گوناگون مىشود و مىبيند همه حادثند و بنابراين به موجدى نيازمندند - پس از درك اين معنى كه هر حادثى محتاج به محدثى است ، شوق شناخت محدث در او پديد آمد ، ولى آن را در عالم كون و فساد نيافت ، انديشه‌اش متوجه اجرام سماوى شد ، چون دريافت كه آسمانها نيز محتاج به فاعلى مختار است پس به تحقيق بر وى مسلم شد كه جهان با اين زيبايى و نظام ، جز از فاعل مختارى كه در نهايت كمال و فوق كمال است صادر نگرديده است . » « 1 »

--> ( 1 ) . تاريخ فلسفه در جهان اسلامى ، پيشين ، ص 614 به بعد ( به اختصار ) .