« روح تحقيق و تدقيق ، فكر نكته‌سنج و موشكاف ، ذوق سليم و هوش سرشار ، سعهء صدر و انصاف و عشق به حقيقت و بىپروايى او در دريدن پرده‌هاى تعصّب و خرافات براى رسيدن به واقعيّت ، در قرون وسطا بىنظير است . و با اينكه قرنها از زمان او مىگذرد ، افكارش تازه و جوان و نزديكتر به دانشمندان كنونى است ، تا به فضلاى عصر او . وى با فنون ، علوم و اعتقادات و عادات ملل غيراسلامى بطور صحيح و خالى از تعصب آشنا گرديد ، و احاطهء او در اديان و ملل و نحل حيرت‌انگيز است ، و در مطالعهء دقيق كتب از هر قبيل كه پيش از او و در عصر او به عربى و فارسى و هندى تأليف شده بود يگانه بود - ابو ريحان سخت مخالف تعصب در علم بود و برضد آنان كه عرب را بر ديگر اقوام درين امر ترجيح مىدهند يا بالعكس ، شرح تندى نوشته است . از جمله تحقيقات ابو ريحان مىتوان اينها را نام برد : شرح شمار هندى ( بهترين شروح قرون وسطايى ) ، مجموع گندمهايى كه به تصاعد هندسى در خانه‌هاى شطرنج قرار داده شود ، تثليث زاويه و مسائل ديگرى كه با پرگار و ستاره قابل حل نيست ، ساده كردن تصوير جسم‌نما براى تسطيح كره . تعيين دقيق عرضهاى بلاد . تعيين طولهاى آنها و اندازه‌گيريهاى زمين‌سنجى . تحقيق در جرم مخصوص و تعيين بسيار دقيق اجرام . مخصوص 18 سنگ گرانبها و فلز . بيان چاههاى آرتزين براساس قانون ظروف مرتبطه ، تحقيقات بىمانندى در اصول حساب و سال و ماه اقوام مختلف كه هيچكس پيش از او به درك و جمع آنها موفق نشده است ، و غيره . تأليفات ابو ريحان به 131 مجلّد بالغ بوده كه بيشتر آنها باقى مانده و به زبان عربى است . از آثارش ، آثار الباقيه ، تحقيق ماللهند ، قانون مسعودى و التفهيم را مىتوان نام برد . به‌علاوه كتابهاى چندى از سانسكريت به عربى ترجمه كرده و واسطهء نقل و دانش اسلامى به هندوستان بوده است و با ابو على سينا نيز مكاتبات و مباحثاتى داشته است . » « 1 » سيماى علمى بيرونى استاد فضل اللّه رضا ضمن بحث در پيرامون سيماى علمى ابو ريحان بيرونى مىنويسد : « اهل علم از يافته‌هاى بيرونى در مثلثات كروى ، قوانين محاسبه جيب ، تقريب و روش iteration اندازه‌گيرى وزن مخصوص بعضى فلزات ، ترازويى بر مبناى قانون ارشميدس ، چاه آرتزين ، كرويّت زمين ، حدس صائب در امكان وجود قارهء آمريكا ، اندازه‌گيرى « پى » ، جواهرشناسى ، روشهاى نقشه‌بردارى و گاهنامه ، سخن بسيار گفته و مطالب بسيار در اين باب نوشته‌اند . . . ولى نقد علمى دقيق

--> ( 1 ) . دايرة المعارف فارسى ، جلد اول ، ص 30 .