مخلوقات و حادثات منزه مىشمارد . به عدل الهى و به نبوّت و بعثت انبيا معتقد است . نظريهء او در تقسيم عقل ، به عقل فعال ، عقل هيولايى ، عقل بالفعل و عقل مستفاد ، در فلسفهء اسلامى مورد استقبال جمعى از صاحب‌نظران واقع شده است . در زمينه‌هاى علمى و رياضى تتبّعات سودمندى انجام داده و در رشتهء طب و موسيقى و علم احكام و نجوم نيز رسالات زيادى تأليف كرده است و نيز رساله‌يى در ساختن ساعت آفتابى از روى هندسه و اينكه ساختن ساعات بر صفحه‌هاى موازى با افق ، از طرق ديگر بهتر است ، به رشته تحرير درآورده است . قسمتى از رسايل فلسفى او را در سال 1950 در مصر چاپ كرده‌اند . » « 1 » ارزش و مقام علمى كندى كندى ، چنان كه گفتيم ، در منطق و علوم طبيعى و طب و موسيقى دست داشت . با اينكه مسلمان بود در كسب دانش و كشف حقايق فلسفى كوشا بود . وى در مقدمهء كتاب اول مىنويسد : « نبايد از به‌دست آوردن حقيقت و پذيرفتن آن از هر منبعى كه باشد ، شرم داشته باشيم حتى اگر اين حقيقت از طريق نسلهاى گذشته و بيگانگان به ما برسد . براى كسى كه در جستجوى حقيقت است هيچ چيز گرانبهاتر از خود حقيقت وجود ندارد . حقيقت‌جويى هرگز مايهء كاسته شدن قدر و مقام كسى ، كه درصدد يافتن آن است ، نمىشود ، بلكه به وى شرافت و بزرگوارى مىبخشد . » « 2 » كندى جزو نخستين متفكرانى است كه سعى كرده است بين دين و فلسفه سازش دهد به نظر وى غايت و هدف دين و فلسفه يكى است و مراد از اين دو ، كشف حقيقت و تبليغ رفتار و كردار نيك است . توضيحات و استدلالات فلسفى به فهم دين كمك مىكند و دين نيز گره از مشكلات فلسفى مىگشايد . او جهان را حادث و مولود ارادهء خدا مىانگاشت و به رابطهء علت و معلولى معتقد نبود و بر خلاف ارسطو كه به قدم عالم معتقد بود وى مىگفت جهان و سراسر كاينات بىآنكه به ماده و زمان نيازى داشته باشد به ارادهء خدا به‌وجود آمده است . كندى در خدمت مأمون و معتصم محترم بود ولى در عهد المتوكّل كه خليفه‌يى فاسد و مرتجع بود كتابخانه او مدتى ضبط شد . او نيز مانند معتزله سعى مىكرد مبانى و مفاهيم اسلامى را با اصول علمى و عقلى و فلسفى توجيه كند . وى « علاوه‌بر فلسفه يونانى از دبستانهاى فلسفه ايران و هند نيز متأثر بود و در بعضى از

--> ( 1 ) . دايرة المعارف فارسى ، مصاحب و ديگران ، جلد دوم ، ص 2275 . ( 2 ) . رسائل الكندى الفلسفيه ، تأليف ابو زيد ، صفحه 102 به بعد .