بطور كلّى كارهاى مترجمانى از قبيل : محمد طاهر ميرزا ( مترجم آثار الكساندر دوما ) يا محمد حسين فروغى يا ميرزا حبيب اصفهانى ( مترجم حاجى باباى اصفهانى - ژيل بلاس ) بيشتر از بقيه مورد استقبال قرار گرفته است . ترجمهء ماهرانه كتاب حاجى باباى اصفهانى نوشتهء « جيمز موريه » به وسيلهء ميرزا حبيب اصفهانى ، بر ترجمه‌ها و آثار دو نويسنده نامدار معاصر دهخدا و جمال‌زاده مؤثر افتاده است . « پيش از جمال‌زاده ، ميرزا حبيب اصفهانى موفق مىشود در سرگذشت حاجى باباى اصفهانى ( 1284 ) گنجينه‌يى از اصطلاحات و ضرب المثلها ارائه دهد . اين اثر با زبانى ساده از طريق حوادث گوناگونى كه بر گروههاى متنوّع مىگذرد ، تصويرى زنده از زندگى مردم ايران در اوايل دورهء قاجاريه ترسيم مىكند ، ميرزا حبيب با طنزى شيرين ، تنفر خواننده را نسبت به زندگى كهنه برمىانگيزد . سرگذشت حاجى باباى اصفهانى را جيمز موريه مأمور سياسى دولت انگلستان در زمان فتحعليشاه قاجار نوشته و ميرزا حبيب ، روشنفكر تبعيدى به استانبول با استادى كم‌نظيرى آن را به فارسى برگردانده است . در واقع ، ميرزا حبيب با ترجمه خواندنىاش ، اين رمان را دوباره مىنويسد و تا آنجا كه ممكن است از اين داستان استعمارى ، داستانى ضد استعمارى مىآفريند . رمان به سرنوشت دلاكى مىپردازد كه پس از گذراندن ماجراهاى گوناگون به دربار قاجار راه مىيابد و خواننده را با فساد و رشوه‌خوارى و قساوت درباريان آشنا مىكند . مترجم مىكوشد با ظلم و ستم چيره بر دوران خود به ستيزه ، برخيزد و عوامفريبى و خرافه‌پرستى را با طنزى بىامان افشا كند . پس از ميرزا حبيب ، على اكبر دهخدا ( 1334 - 1256 ) زبان مردم كوچه و بازار را در نوشته‌هاى ساده ، موجز و طنزآميزش به كار مىگيرد و آن‌چنان در اين امر موفق مىشود كه شيوهء نگارشش مورد توجه و تقليد نويسندگان بسيارى قرار مىگيرد ، اما هيچ‌يك به گرد پاى او نمىرسند . دهخدا داستان‌نويس نبود ، اما در چرند و پرندهايى كه از 1286 در نشريهء صوراسرافيل مىنوشت ، مسائل روز را به شكل حكايتهايى بيان كرد كه از لحاظ سبك ، سادگى و شيرينى زبان تا آن زمان در ادبيات فارسى نظير نداشت . راوى شوخ و تيزبين چرند و پرندها با طنزى پيكارجو كه ستمكاران و انگلها را مىسوزاند و به مردم اميد و دلگرمى مىدهد ، به طرح مطلب مىپردازد . راوى گاه يك زن عامى است كه از زبان او خرافات ، مورد طعن قرار مىگيرد ؛ و گاه دهقانى كه از ظلم ارباب و حكومت به ستوه آمده است . اما اغلب اوقات راوى چرند و پرندها « دخو » ى روزنامه‌نگار است كه از آزادى