لحاظ ادبى داراى اهميّت عظيم و به‌سزايى است و مىتوان آنها را در شمار اشعار كلاسيك ايران قرار داد . در اهميّت بزرگ تاريخى و سياسى اين اشعار ترديدى نيست و از حيث مضمون نيز چون از زندگى روز و دردها و گرفتاريهاى اجتماعى سرچشمه گرفته‌اند ، از بسيارى از اشعار سفارشى اصيلتر و حقيقىترند ، ولى از جنبهء هنرى و جزالت به شعر قديم ايران ، و حتى به اشعار دورهء بازگشت نمىرسد ، اينها سروده‌هاى گذران و ناپايدارى هستند كه براى بيان اغراض و مقاصد خاصى به وجود آمده‌اند ، به وقايع مهم روز اشاره مىكنند و در بيدارى مردم خواب آلود و غفلتزدهء كشور كه تا آن روزگار به حيات سياسى ، خو نگرفته بودند نقش بسيار مؤثرى داشته‌اند و از نظر تاريخى مأخذ و وسيلهء تحقيق بسيار گرانبهايى به شمار مىروند . » « 1 » يكى از مختصات ادبى اين دوران ، رواج طنزنويسى است ، تا از اين راه حقايق تلخ اجتماعى را آشكارا نشان دهند و با جنبه‌هاى ارتجاعى و زيانبخش ، بىگذشت مبارزه كنند . مبناى طنز بر شوخى و خنده است ، اما اين شوخى ، تلخ و جدّى و دردناك است ، مردم را به معايب اخلاقى و اجتماعى خود متوجه مىسازد و نارسائيها را بر طرف مىكند ، طنز حقيقى هرگز نمىتواند بيهدف و رؤيايى و وهمى باشد . به نظر « بلينسكى » : « ايجاد تصور دربارهء يك زندگى عالى و زيبا از راه تصوير جهات پست و ناشايست زندگى و بيدار كردن شوق كمال مطلوب در خواننده ، از وظايف مهم طنز رئاليستى است . » ملا نصر الدين : تا اوايل قرن بيستم مىتوان گفت كه هيچ روزنامه و مجلهء قابل ذكرى در قفقاز منتشر نشده بود ، اما پس از نشر اعلاميّه اكتبر 1905 ، جرايد و مطبوعات مانند ستارگان از پشت ابر سر برآوردند ، از جمله ، شش ماه پس از نشر اعلاميه اكتبر ملا نصر الدين نخستين روزنامهء فكاهى « به سراغ برادران مسلمان آمد » اين روزنامه انتقادى در تمام امور اجتماعى به بحث و گفتگو پرداخت . به زودى « صابر » و بعد شاگردان و پيروان او به دنبال كردن نظريات او پرداختند . ميرزا جليل محمد قلىزاده بنيانگذار روزنامهء ملا نصر الدين ( 1869 - 1932 ) در يكى از دهات نخجوان به دنيا آمد ، او فعاليت ادبى خود را با نوشتن داستانهاى كوتاه آغاز كرد كه مشحون از حقايق تلخ و سرشار از زهرخند و استهزاء هستند : - داستانهاى آزادى در ايران ، بچه ريشو ، قربانعلى بيك و كمديهاى مردگان ، كتاب مادرم و مجمع ديوانگان ، از يادگارهاى هنرى جاويدان

--> ( 1 ) . نگاه كنيد به صفحات 16 ، 20 ، 25 ، 34 ، 35 .