مرتضى راوندى
349
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
جديد فارسى ، و اشعارى كه نويسنده شعر « كربلايى » مىنامد . مآخذ شاهنامه از پهلوى و عربى و فارسى ، مقايسهاى از فارسى فصيح و فارسى « خان والده » و مقالات مهم و مستند تاريخى به صورت ضميمهء شمارههاى كاوه به عنوان تاريخ روابط روس و ايران به قلم سيد محمد على جمالزاده . مجلهء ايرانشهر : « در ماه ذيقعده ( 1340 ه . ق ) در شهر برلن مجلهء علمى و ادبى ديگرى به نام ايرانشهر به مديريت حسين كاظمزاده منتشر گرديد كه عملا جز ماهى يك بار بيرون نمىآمد و جمعا 48 شماره تا رمضان 1345 به دست خوانندگان رسيد . ايرانشهر ، يكى از بهترين و سودمندترين مجلات فارسى بود و در مدت چهار سال انتشار خود توانست با مقالات علمى و ادبى و تاريخى و فلسفى و تربيتى كه به قلم فضلا و دانشمندانى مانند ميرزا محمّد قزوينى ، دكتر رضازاده شفق ، رشيد ياسمى ، عبد الحسين ميكده ، محمود غنىزاده و خود كاظمزاده و ديگران نوشته مىشد ، كمك بزرگى به پرورش افكار ملّت ايران بنمايد ، مطالب « ايرانشهر نسبت به كاوه سبكتر و سادهتر و به فهم عمومى نزديكتر بود ، منظورش بيشتر بحث در وقايع ايران قبل از اسلام و مسائلى بود كه نسل جوان ايران با آنها مواجه بود . » « 1 » فرنگستان : اين مجله نيز به همّت جوانان ايرانى مقيم برلن انتشار يافت ، شماره يكم آن در اواخر رمضان ( 1342 ه . ق ) به دست خوانندگان رسيد . هدف نويسندگان مجله به گفتهء خود آنان : « دريدن پردهء جهل و خرافات و برخاستن ايران از خواب غفلت » بود . در اين مجله ، جوانانى كه اكثر آنها بعدا صاحب شهرت و معروفيت و مشاغل عمده در ايران شدند ، مانند : احمد فرهاد ، غلامحسين فروهر ، جمالزاده ، ابراهيم مهدوى ، على اردلان ، مشفق كاظمى ، على نوروز ، رضى اسلامى ، دكتر تقى ارانى ، پرويز كاظمى ، حسن نفيسى ( مشرف الدوله ) و مرتضى يزدىزاده شركت و همكارى داشتند . اين ماهنامهء مصور ، پس از انتشار 12 شماره در رمضان ( 1343 ه . ق ) تعطيل شد . نخستين مقالهء مجله به خوبى نشان مىدهد كه نويسندگان آن تا چه حد خواهان تجدد و پيشرفت بودند . اينك بخشى از آن مقاله را نقل مىكنيم : « خوشبختانه يا بدبختانه ، ما امروز در محيط آزادى زندگى مىنمائيم كه در آنجا خرافات سلطنت ندارد ،
--> ( 1 ) . براون تاريخ ادبيات ايران ، ج 2 ، ص 342 .