« مولير » و « لافونتن » توصيف و بيان مىكند ؛ وى در نيمهء دوم قرن هفدهم به انتقاد شديد آثار شعراى معاصر خود مىپردازد و نظريّات آنان را به باد طنز و سخريه مىگيرد . » « ديگر از منتقدين نامدار « دنى ديدرو » Deni Didero ( 1713 - 84 ) نويسندهء دايرة المعارف ، نقّاد هنر و ادب و اديب فرانسوى است كه از شخصيتهاى برجستهء عصر روشنفكرى و يكى از نوابغ جامع عصر جديد به‌شمار مىرود . وى در سال 1747 سرپرست دايرة المعارف گرديد ، شهرت ديدرو ، مدتها مرهون همين كار بزرگ بود ، ولى در قرن بيستم كه آثار او مورد پژوهش و نقد اساتيد قرار گرفت ، وى را به عنوان عالم فلسفه ، زيباشناس و داستان‌نويس مورد ستايش قرار دادند . ديدرو غير از آثار گوناگون و متنوعى كه از خود به يادگار گذاشت ، با رشته مقالاتى كه به عنوان « سالونها » از 1759 در جرايد منتشر مىكرد ، فن نقد ادبى را به عنوان يك سبك ادبى ايجاد كرد . « با همه رنجى كه ديدرو در تأليف و تصنيف كشيد ، پيش از اينكه از حمايت مادّى كاترين يازدهم روسيه برخوردار شود ، گرفتار مشكلات مالى بود ، چنان كه وقتى كه خواست دختر خود را به شوهر بدهد ، براى فراهم كردن جهيزيهء او مجبور شد كتابخانهء خود را بفروشد . كاترين ( امپراتور روسيه ) كه از اين موضوع اطلاع يافت ، كتابخانه را خريد با اين شرط كه ديدرو آن را در پاريس به امانت نگاه دارد و خود او كتابدار آن باشد و حقوقى براى او مقرر فرمود ، ديدرو ، در 1773 براى اداى تشكر و حق‌شناسى به كاترين ، به سن‌پطرزبورگ رفت . ديدرو در پيروان مستقيمش نظير « هولباك » و « الوسيوس » و نيز در ساير نويسندگان و متفكرين فرانسه ، آلمان و انگلستان تأثيرى عظيم داشته است . » « 1 » علاوه بر آنچه گفتيم ، « كانت » و فلسفهء ايدآليسم او كه بوسيلهء شيلر و ديگران ، زمينه معنوى براى ايجاد رومانتيسم اروپايى بوجود آورده است ، « مادام دواستاهل » و تئوريهاى ادبى او كه اساس رومانتيسم به‌شمار مىرود ، اوگوست كنت ، و فلسفهء پوزيتيويسم او كه اساس تئورى ادبى « بالزاك » پدر رئاليسم كنونى را به‌وجود آورده ، « تن » و « برونه‌تير » پيشوايان ناتوراليسم اروپا كه در ترقى اين مكتب نقش آنها كمتر از نقش « اميل زولا » موجد مكتب مزبور نبوده است و بالاخره نقش « بلينسكى » و « چرنيشفسكى » در تحولات و نقد ادبى روسيه در قرن نوزدهم شايان توجه و قابل ذكر است . »

--> ( 1 ) . براى كسب اطلاعات بيشتر نگاه كنيد به دايرة المعارف فارسى جلد اول اثر مصاحب و ديگران ص 457 و صفحهء 1021 و كتاب نخستين كنگره نويسندگان ايران تيرماه 1326 از صفحه 221 تا ص 230 مقاله دكتر فاطمه سياح در پيرامون « انتقاد در ادبيات » و دايرة المعارف فرانسه جلد سوم ص 658 .