سليمان ميرزا نسل جوان و عناصر تندرو ، زمام كارها را در دست گرفتند و بدون توجه به موقعيت ژئوپلتيكى ايران ، روشى در پيش گرفتند كه حاصل آن جز شكست و حمله و چيرگى ارتجاع ، چيز ديگرى نبود . سير آزادى در ايران « اسپرينگ رايس » كه از طرف دولت انگلستان به مأموريت ايران و روس هردو آمده بود و اتفاقا نسبت به جنبشهاى آزادى هردو كشور همدلى مىورزيد ، به روابط نزديك ميان احزاب انقلابى روسيه و ايران اشاره مىنمايد ، در نامهء 14 ژوئيه 1907 ( 3 جمادى الثانى 91325 ) به « سر ادوارد گرى » مىنويسد : « به تازگى انجمنهاى پنهان زيادى از روى الگوى روسى تشكيل شده‌اند ، برنامهء پاره‌اى از آن انجمنها اين است كه بين مردم كوچه و بازار و كارمندان ادارات دولتى نوعى همكارى و همقدمى ايجاد كنند . » به نظر اسپرينگ رايس : « ميان جنبش اصلاح‌طلبى ايران و روس شباهت زيادى به چشم مىخورد ، هردو بىرهبرند ، هردو نسبت به حكومتهاى خويش نفرتى آشكارا دارند ، هردو پنهانى دست اندر كارند ؛ گويى دو ملت ايران و روس ( نسبت به يك چيز نفرت مشترك دارند و هردو مشتاق يك چيزند ) پس شگفت نيست كه اگر حكومتهاى ايران و روس به اتفاق عليه دشمن مشترك خود به اقداماتى دست بزنند . . . » « 1 » نويسندهء تاريخ بيدارى ايرانيان نيز از بيان نامه‌هاى فراوان چاپى كه به تهران مىرسيدند ، صحبت مىدارد ، يكى از آنها به عنوان « انتباه‌نامهء اجتماعيون عاميون ايران » و به امضاى « اجتماعيون عاميون فرقه ايران قوميته مركزى قفقاز » در 23 رجب 1324 به تهران رسيده بود ، اين اعلامنامهء مفصل تبليغاتى چنين آغاز مىشود : « اى فقراى ايران جمع شويد ، اى كسبه و پيشه‌وران ايران ، اى زراعتكاران ايران ، اى اهل دهات ايران ، همت كرده ، اتحاد نموده اجتماع بكنيد ، خودتان را از ظلم اين ظالمان خوش‌خط و خال استبداد مذهب ، خلاص نموده رهايى يابيد . » وى به دنياى « پرآشوب » و تلاش ملت روس اشاره مىكند : « ببينيد چگونه اهالى همسايه شمالى . . . جد و جهد و سربازى مىكنند . . . » به دنبال آن از بيداد حكومت مىگويد ، خواستار قيام ملت به راه آزادى و مشروطيت است و مىنويسد : ايرانيان ساكن قفقاز هم آماده جانبازىاند : « اى اهالى ايران ، اى فقراى كاسب ايران ، جمع شويد ، اتفاق نماييد ، خودتان را از

--> ( 1 ) . فكر دموكراسى اجتماعى در نهضت مشروطيت ايران ، فريدون آدميت ، ص 24 به بعد ( به اختصار ) .