مرتضى راوندى
266
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
باستانى ايران هرگونه اطلاعات قابل توجهى را جمعآورى نمايد . به او اختيار داده شد كه بدين منظور كاركنانى را در اختيار و استخدام خود بگيرد و به منظور خريد كتب خطّى فارسى و عربى به قيمتهاى مناسب ، براى ( موزهء بريتانيا ) تا ششصد ليره در سال خرج نمايد . اوزلى همچنين دستور يافت ، كه گياهان و بذرها و ريشههاى كمياب را براى باغ سلطنتى نباتات در « كيو » « 1 » واقع در حومهء لندن جمعآورى كند . به او اختيار داده شد كه بدين منظور . . . قطعه زمينى از شاه ايران مطالبه نمايد و اجازه بگيرد در آن قطعه زمين كاخى بنا كند ، قرار بر اين شد كه هزينهء اين كار ، منجمله هزينه تجهيزات و ( مبلمان ) از هشتهزار ليرهء استرلينگ تجاوز نكند ، اين تصميم را بايد نتيجه ابتكار خود اوزلى دانست كه ظرف همان سال به وزارت خارجه پيشنهاد كرده بود كه براى سفير اقامتگاهى در تهران ساخته شود ، تا مردم ايران از تداوم رابطهء بريتانيا با ايران آگاه شوند . در ماه مارس 1811 ، سر گور اوزلى و همسر و همراهانش به بندر بوشهر رسيدند . جالب توجه است كه در اين كشتى غير از عدهيى كارمند و كارشناس يك رأس گاو جهت تأمين شير سفير و همراهانش ، محلى را اشغال كرده بود . . . ميرزا ابو الحسن فرستادهء ايران به بريتانيا كه اكنون به كشور بازمىگشت با هشت خدمتكار ايرانى در همين كشتى بودند ، علاوه بر اين دو افسر انگليسى و تعدادى گروهبان و مقدارى اسلحه و مهمّات و چند هديهء گرانبها براى شاه و شخصيّتهاى سياسى ايران و همچنين اثاثهء لازم براى اقامتگاه سفير در اين كشتى قرار داشتند . اين سفر تاريخى كه در آغاز قرن نوزدهم صورت گرفت ، هفت ماه به درازا كشيد و چون همسر اوزلى حامله بود ، به فوريّت عازم تهران نشد ، بلكه هشت ماه پس از پياده شدن در خاك ايران ، در ماه نوامبر 1811 به تهران رسيد . - يك تخت روان سر پوشيده ، همسر اوزلى را به نوبت حمل مىكرد ؛ باربران از بمبئى آمده بودند ، با اينحال اين خانم قاعدتا بايد از سفر طولانى خود به شيراز آن هم در يكى از ناهموارترين راههاى مالرو و بعضى از پرتگاهترين گردنههاى كوهستانى ايران رنج فراوان برده باشد . دو كلفتى كه با او همراه بودند ، با وضعى ناراحتتر از خود او سفر مىكردند ، يعنى بر كرسيهايى كه از دو پهلوى قاطر آويخته مىشدند و « كجاوه » نام داشتند مىنشستند . بنابراين طبيعى بود كه اوزلى ، همسر را براى استراحت و وضع حمل در شيراز نگاه دارد . سرانجام ، مسافرين در ماه نوامبر 1811 يعنى تقريبا 16 ماه پس از ترك انگلستان و بيش از هشت ماه پس از پياده
--> ( 1 ) . Kew