روش نوين زندگى آماده ساخت ؛ و بدين‌سان ميل به دگرگون كردن وضع كهنه و فرسوده زندگى اجتماعى و مدنى ، كه بذر آن از همان نيمه‌هاى اول قرن سيزدهم هجرى پاشيده شده بود ، به تدريج و تأنى نشو و نمو كرد و انقلاب مشروطيت را به‌وجود آورد . . . » « 1 » ناصر الدين شاه چنان كه تاريخ زندگى او نشان مىدهد ، عميقا و بطور جدى از بيدارى مردم و نفوذ تمدن غرب وحشت داشت . امير كبير علىرغم ميل باطنى او با گسترش روابط پستى بين تهران و ساير شهرستانها و با ايجاد تسهيلاتى براى مسافرت به خارج از ايران ، باعث شد كه كمابيش افكار و انديشه‌هاى نو از غرب به داخل ايران راه يابد . با ايجاد كارخانه‌هاى نسّاجى و بلور و چينىسازى و رواج صنعت چاپ ، مردم تا حدى با مصنوعات جديد و مؤسسات توليدى اروپائيان آشنا شدند . نشر روزنامهء وقايع اتفاقيه و چاپ و انتشار و ترجمه بعضى از كتب سودمند اجتماعى ، يكى از اقدامات گرانبهايى است كه در دوران كوتاه زمامدارى امير كبير صورت عمل گرفت . چنان كه قبلا اشاره كرديم « دومين روزنامه به نام وقايع اتفاقيه به زبان فارسى ، در ايران ، در سوّمين سال سلطنت ناصر الدين شاه پس از گذشت چهارده سال از تلاشهاى مداوم ميرزا صالح شيرازى چاپ و منتشر گرديد . اين روزنامه با چاپ سنگى ، در چهار تا هشت صفحه به وسيلهء دولت به‌طور هفتگى با اخبار ايران و جهان و مقالات سودمند علمى در تهران به چاپ مىرسيد . شماره يكم اين روزنامه به نام روزنامچه اخبار دار الخلافهء تهران انتشار يافت و در بالاى اوّلين صفحهء آن ، شير و خورشيد و عبارت : « يا اسد اللّه الغالب » نوشته شد . و در دو طرف آن تصوير دو درخت ديده مىشود ، امّا از شمارهء دوّم ، نام آن به روزنامه وقايع اتفاقيّه تغيير يافت و مجموعا به مدت ده سال ، 471 شماره از آن منتشر شد . روزنامهء مزبور تا شمارهء 16 ، روزهاى جمعهء هر هفته و پس از آن روزهاى پنجشنبه انتشار يافته است . بهاى تكفروشى آن دهشاهى و حق اشتراك يا آبونهء ساليانهء آن ، 24 قران بود كه در آن زمان نسبتا گران مىنموده است . در اين روزنامه « اخبار دار الخلافهء تهران » درج مىشد ، سپس اخبار شهرستانها و در پايان اخبار جهان ، در برخى از شماره‌ها اخبار دار الخلافه نيز به دو بخش مىشد ، نخست اخبار مربوط به شاه و دربار چاپ مىشد و آنگاه به اخبار پايتخت مىپرداختند ، در انتشار و ادارهء اين روزنامه پنج تن سهمى به‌سزا داشتند : ميرزا تقى خان امير كبير كه بنيان‌گذار آن بود . حاجى ميرزا جبّار تذكره‌چى ( مؤسس كارخانهء بلورسازى ) مدير و سردبير ، ميرزا عبد اللّه ، خبرنگار و نويسنده ، « ادوارد برجيس » مترجم و مسئول

--> ( 1 ) . آرين‌پور ، از صبا تا نيما ، از ص 225 به بعد .