تازه‌اى با افكار سياسى گوناگون به وجود آمد . بحث و انتقاد از اوضاع سياسى مصر و خرابى وضع مالى كشور ، آغاز گرديد . در همين ايام ، سيد اهل علم و ارباب قلم را به تحرير و انشاء مقالات علمى و ادبى ترغيب كرد و فن تأليف و ترجمه را ترقّى داد و شاگردان بنامى چون شيخ محمد عبده ، مفتى مصر تربيت كرد و نسل جديدى از نويسندگان و اهل قلم به وجود آورد . در نتيجهء رشد آزادى ، مردم ، خواهان بركنارى اسماعيل پاشا و روى كار آمدن وليعهد او « توفيق پاشا » شدند و از لزوم به‌وجود آمدن « حزب وطنى آزاد » سخن گفتند . سلطان عثمانى به اقتضاى زمان ، سر تسليم فرود آورد ، توفيق پاشا در پناه حمايت سيد جمال الدين ، دولت جديدى روى كار آورد و به اصلاح امور مالى و اقتصادى كمر بست ، فرمان تشكيل مجلس نمايندگان و تنظيم قانون اساسى را صادر كرد . چون نمايندگان سياسى انگلستان و فرانسه ، انقلاب اجتماعى و سياسى و رشد آزادى و دموكراسى را در مصر به زيان خود مىديدند به تحريك و تشويق مخالفان پرداختند و اشكالات و موانع گوناگونى در راه اجراى مقاصد دولت جديد ايجاد كردند ، تا سرانجام دولت ناگزير به استعفا گرديد . مرتجعين و كهنه‌پرستان گمان كردند محرّك واقعى مردم ، سيّد جمال الدين است ، براساس اين انديشه ، خديو مصر را بر آن داشتند كه شبانه سيّد را دستگير و با جيب خالى در كالسكهء در بسته نشانده به راه‌آهن فرستادند و تحت مراقبت شديد روانهء سوئز كردند ، سيّد ناچار به هندوستان رفت و در حيدرآباد ركن اقامت گزيد و در آنجا رساله « نيچريّه » را به زبان فارسى نوشت . از كارهاى جالب سيّد انتشار روزنامهء عروة الوثقى است كه نويسندهء آن شيخ محمد عبده بود و اولين شمارهء آن در ( 15 جمادى الاول 1301 ه . ق ) انتشار يافت و چون عبده و ديگر نويسندگان اين روزنامه ، ناشر افكار و انديشه‌هاى سيّد جمال الدّين بودند و دولت انگليس و فرانسه و عمّال آنها پس از انتشار 18 شماره ، موجبات آن را فراهم ساختند . پس از تعطيل روزنامه ، سيّد چند ماه در پاريس ماند . « شهرت سياسى فوق العاده سيّد جمال الدّين مربوط به‌همين دوران اقامت او در پاريس و لندن است ، زيرا در اين اوقات ، فرصت مناسبى براى كوششهاى خود جهت اتحاد اسلام به دست آورد و با تشكيل مجمعى از ياران و پيروان خويش و نشر مقالاتى در عروة الوثقى و جرايد پاريس و مصاحبه با دانشمندان و سياستمداران ، نظر محافل سياسى كشورهاى مهم اروپا را به خود متوجه ساخت . » « 1 »

--> ( 1 ) . همان منبع ، پيشين ، ص 374 ( به اختصار ) .