قهوه‌خانه‌هاى متعدد دائر شده بود . در اصفهان قهوه‌خانه‌هاى معروف بيشتر در اطراف ميدان نقش جهان و چهارباغ و بازار قيصريه بود . طبقات مختلف مردم ، از اعيان و رجال دربار و سران قزلباش ، تا شاعران و اهل قلم و نقاشان و سوداگران ، براى گذرانيدن وقت و ديدار دوستان و سرگرم ساختن خود به بازيهاى مختلف ، يا مناظرات شاعرانه و شنيدن اشعار شاهنامه و حكايات و قصص ، و تماشاى رقصهاى گوناگون و بازيها و تفريحات ديگر ، به آنجا مىرفتند . قهوه‌خانه‌ها بسيار وسيع بود و ديوارهاى سفيد و پاكيزه داشت . درهاى قهوه‌خانه از چهارسو به خارج باز مىشد و بيشتر قهوه‌خانه‌ها را به يك صورت و يك اندازه ، پهلوى يكديگر مىساختند . بطورى كه ميان آنها هيچگونه ديوار و پرده‌اى نبود و از درون هريك قهوه‌خانهء ديگر نيز ديده مىشد و چنان مىنمود كه آن همه يك دستگاهست . در اطراف قهوه‌خانه ، طاقنما و شاه‌نشين‌هايى ساخته بودند كه با قالى و فرشهاى ديگر مفروش و نشيمن مشتريان و تماشاگران بود ، و همه در آنجا بر زمين مىنشستند . شبها چراغهاى فراوانى را كه از سقف قهوه‌خانه آويخته بود مىافروختند . در ميان قهوه‌خانه هم حوضى بزرگ بود كه هميشه آب صاف و روشنى از اطرافش فرومىريخت ، و هنگام شب زمين نيز از انعكاس چراغ‌هاى سقف ، و چراغ‌هاى ديگرى كه در اطراف حوض مىگذاشتند ، چون آسمانى پرستاره به نظر مىرسيد . وضع قهوه‌خانه‌ها در زمان شاه عباس : در زمان شاه عباس اول كاركنان قهوه‌خانه‌ها بيشتر از جوانان خوبروى گرجى و چركسى و ارمنى انتخاب مىشدند . ازين ميان جمعى به خدمت مشتريان مشغول بودند ، و جمعى ، با زلفهاى بلند و لباسهاى فريبنده ، به رقصها و بازيهاى گوناگون مىپرداختند . به‌همين سبب قهوه‌خانه‌ها بيشتر ميعادگاه صورت‌پرستان و شاعران دل در كف و هوسبازان بود . از قهوه‌خانه‌هاى معروف اصفهان در زمان شاه عباس ، قهوه‌خانه‌هاى عرب ، بابافراش ، حاجى يوسف ، بابا شمس تيشى كاشى و قهوه‌خانهء طوفان را نام برده‌اند . « 1 » قهوه‌خانهء بابا شمس تيشى را شاه عباس خود براى او در چهار باغ اصفهان دائر كرده بود . اين مرد نخست در شيراز معركه مىگرفت و با كشتىگيرى و طاس‌بازى و نوازندگى و آوازه‌خوانى و بازيهاى ديگر مردم را مشغول مىساخت ، و ازين راه زندگى مىكرد . در

--> ( 1 ) . دربارهء رواج قهوه در هندوستان نوشته‌اند كه تخم قهوه را نخست يك حاجى مسلمان به نام بابا بودن از مكه بجنوب هند برد و در آنجا رواج داد - فرهنگ لغات انگليسى - هندى موسوم به - Hobson » « Jobson چاپ 1903 .