هجرى به نام قطب الدين محمد نوشت ، دو كتاب ديگر او نيز بنام الاغراض الطبيّه و « يادگار » هردو از نظر علوم پزشكى قابل توجه است . ذخيره خوارزمشاهى در جز و كتب مهم طبى است و مانند كتاب « حاوى » زكرياى رازى و قانون ابن سينا غير از تعاليم طبى كه در آن است بسيارى از لغات و تركيبات پزشكى در آن وجود دارد . ذخيره در دوازه كتاب منتشر شده و شامل جميع مباحث طب و تشريح و بهداشت و داروسازى ، با ديد و دانش قرون وسطايى است . و در طول عمر دراز خود ، آثار فراوانى در زمينه‌هاى مختلف دانش بشرى تأليف كرد . نمونه‌اى از نثر او : مزاج سالهاى عمر و مرگ طبيعى : « عمر مردم بر چهار بخش است : يك بخش روزگار پروردن و باليدن « 1 » و فزودن است و اين تا كمابيش پانزده ، شانزده سال باشد . و دوم روزگار رسيدگى و تازگى است و اين تا مدت سى سال باشد و درين مدت فزودن و باليدن تمام شود . پس از آن روزگارى اندكست كه بر آن تمام‌شدگى بماند و اين تا مدت سى و پنج سال باشد و بعضى را تا چهل سال و تا اين روزگار هنوز روزگار جوانى باشد . و سيم روزگار كهلى است و كهل را به پارسى « دوموى » خوانند ، و درين روزگار بهرى « 2 » از قوّت جوانى با وى باشد و اندرين روزگار سستى قوتها پديد مىآيد تا آخر عمرى كه ايزد تعالى تقدير كرده باشد ، و فضيلت عمر پيرى آنست كه بعضى مردمان باشند كه مدت عمر ايشان بتمامى شصت سال رسد و با عمر كودكى و جوانى و كهلى برابر آيد و جملهء عمر ايشان به صد و بيست سال رسد باذن اللّه عزّ و جلّ . اما مزاج تن مردم « 3 » اندر سالهاى طفلى و كودكى و نارسيدگى « 4 » تا نزديك روزگار رسيدن « 5 » گرم و تر باشد و از نزديك سالهاى رسيدن ترى كمتر شود و گرمى برحال خويش باشد تا آخر سالهاى جوانى . پس اندر روزگار جوانى مزاج او گرم و خشك باشد ، و اين گرمى كه جوانى را باشد همان گرمى است كه اندر طفلى و كودكى بوده باشد . ليكن اندر روزگار كودكى به سبب بسيارى ترى آن چندان گرمى كه هست ننمايد . لكن چون به سالهاى جوانى رسد آن تريها بعضى خرج شده باشد لكن به قياس با كودكى گرم و خشك باشد و به قياس با پيرى گرم باشد از بهر آنكه اندر طفلى ترى مادرزادى فزون باشد . و از پس

--> ( 1 ) . رشد كردن ( 2 ) . قسمتى ( 3 ) . آدمى ، انسان . ( 4 ) . نابالغى . ( 5 ) . بلوغ