ديگر داستان يوسف و زليخاست كه به همت شاعرى گمنام در عهد طغانشاه بن آلب ارسلان سلجوقى حاكم خراسان ، به نظمى ساده درآمده است . در قرن ششم ، بازار حماسه‌سرايى تعطيل نشد ، بلكه حماسه‌هاى تاريخى در باب رجال و شخصيتهاى تاريخى از قبيل اسكندرنامهء نظامى ، و شاهنشاه نامه محمد پاييزى شاعر آخر قرن ششم و حماسه دينى در شرح شهامت و قهرمانى رجال و پهلوانان دين اسلام به همت شيعيان مخلص ، به رشته نظم درآمد و نظم داستانهاى ملّى كمابيش راه فراموشى سپرد . از نيمه دوم قرن پنجم ، در اثر تسلط غلامان ترك و نفوذ عوامل دينى و بىتوجهى به گذشته‌ها و افتخارات ملى ، نقل‌گويان شيعه و مناقبيان در قرن ششم بسيارى از مبارزات دلاورانه ائمه شيعه را براى مردم مىخواندند ، با اينحال ، در اثر نفوذ عميق اشعار حماسى فردوسى در جامعه ايران حتى در عهد صفويان ، نقالان و شاعران در مراكز تجمع مردم ، در ميدانها ، قهوه‌خانه‌ها و تكيه‌ها با اسلوب و آوازى دلنشين مردم را به شنيدن داستانهاى ملى سرگرم مىكردند . از جمله منظومه‌هاى حماسى گرشاسب‌نامهء اسدى طوسى و بهمن‌نامه ايرانشاه بن ابى الخير است ، كه خلاصه‌يى از آن در مجمل التّواريخ و القصص آمده است . ديگر از منظومه‌هاى حماسى ، فرامرزنامه است كه از هنرنمائيهاى اين مرد در كشور هند سخن رفته است ، ديگر كوش‌نامه كه از جنگهاى كوش پيل‌دندان ، سخن به ميان آمده و گويا آن نيز از آثار حكيم ايرانشاه است ، ديگر از آثار داستانى ، بانو گشپ‌نامه در سرگذشت دختر رستم و برزونامه در احوال پسر لهراسب است و شهريارنامه در وصف اعمال حماسى خاندان رستم و آذربرزين‌نامه داستان منظوم كه مربوط به دختر صور پادشاه كشمير بود . ديگر بيژن‌نامه ، سوسن‌نامه ، داستان لك گوهرزاد و داستان شبربك كه جملگى داستانهايى قهرمانى و شايان توجه و قابل ذكر است » « 1 » ارزش و مقام شعر و شاعرى قبلا راجع به شعر و تاثير و نفوذ آن در روحيه و افكار مردم ، سخن گفته‌ايم اكنون به نظرات محمد عوفى در باب فضيلت شعر و شاعرى در كتاب لباب الالباب اشاره مىكنيم : « شبى در مجلس صاحب ابن عباد ، جماعتى از افاضل انام حاضر بودند و هريك از

--> ( 1 ) . نقل و تلخيص از لباب الالباب ج 2 ، ص 345 و مجمل التواريخ ، صفحات 2 و 92 و 53 و 54 - نگاه كنيد به جلد دوم تاريخ ادبيات ايران ، تأليف ذبيح ا * صفا ص 360 به بعد .