حل مشكلات سابق الذكر تنها از يك حكومت ملى دلسوز ساخته است « حكومتى كه خود مظهر احتياجات واقعى مردم باشد ؛ از ميان مردم برخاسته باشد و در ميان مردم زندگى كند و رابطهء دائمى و ناگسستنى و زنده‌اى با طبقات فعال جامعه داشته باشد . تنها چنين دستگاه يا حكومتى ملى است كه مىتواند يك شالودهء جديد و انقلابى براى تأمين هدفهاى رشد و توسعه بوجود آورد . » « 1 » متأسفانه در حالىكه سرمايه‌دارى اروپاى غربى از يك‌طرف در ايجاد نظام مترقى در ممالك در حال رشد مؤثر واقع شده است « از طرف ديگر ، با نيرويى بيشتر ، از بارور شدن بسيارى از عوامل مؤثر آن جلوگيرى نمود : در اين زمينه ، مهمترين ضربه‌اى كه خارجيان به اقتصاد كشورهاى ضعيف وارد آوردند ، همان بود كه قسمت معتنابهى از مازاد اقتصادى ضعيف آنان را بغارت بردند و بدين ترتيب ، رشد اقتصادى آنان را در نطفه عقيم ساختند . در عين‌حال ، صنايع متزلزل و بيجان جديد آنان را در معرض رقابت شديد قرار دادند و بدين‌شكل مانع صنعتى شدن كشورهاى جهان سوم شدند و بيشتر از همه ، بخاطر حفظ نظام موجود و تأمين ثبات لازم براى موفقيت برنامه‌هاى خود ، با تمام قوا از حكومتهاى پوشالى كه ديگر بهيچوجه مدافع منافع واقعى مردم نبودند دفاع كردند و در هر جا كه منافعشان اقتضا نمود دست‌نشاندگان خود را به نحوى بر مردم بومى تحميل ساختند و بكمك آنان ، صنايع قديمى و طرق معيشت كهن آنان را منهدم ساخته مانع از تشكيل صنايع جديد شدند . » « 2 » يكى ديگر از عواملى كه مانع از رشد اقتصادى و اجتماعى در جهان سوم است ، عدم استفادهء كافى از منابع انسانى است . در اين كشورها عده‌اى كه مىتوانند منشاء فعاليتهاى توليدى باشند ، در عمل ، هيچ عمل مفيدى انجام نمىدهند و سربار جامعه‌اند . « هرز رفتن منابع انسانى ، خود غالبا معلول شالوده‌هاى اجتماعى عقب‌افتاده و اوضاع كشاورزى و حكومتهاى فاسد و فاصلهء طبقاتى شديد و جهل و بيسوادى و وضع نامطلوب بهداشتى و غيره است . » « 3 » علاوه بر اين ، كم‌كارى و بيكارى آشكار يا پنهان ، سد بزرگى در راه رشد اقتصادى و اجتماعى است . ل . لوكين در مقاله‌اى ، آمارى را ذكر مىكند كه طبق آن ، در كشورهاى در حال رشد ، ساليانه معادل 70 الى 100 ميليارد دلار از نيروى توليد بالقوهء اين كشورها در اثر بيكارى و كم‌كارى و در نتيجهء عدم استفاده از نيروهاى انسانى و طبيعى ، از بين مىرود ؛ و اين مبلغ معادل 60 الى 80 درصد درآمد فعلى كليهء آنها و در عين‌حال 12 الى 14 برابر جمع كل كمكهاى مالى است كه در حال‌حاضر ، از طرف كشورهاى پيشرفته ، به جهان سوم مىشود . « 4 » آرتورلويس « 5 » رشد را نتيجهء سعى و تلاش انسان مىداند و مىگويد : « طبيعت ، لطف خاصى به بشر ندارد و اگر به حال خودش گذاشته شود ، همه‌جا را پر از علفهاى هرز و سيل و

--> ( 1 ) . همان . ص 225 . ( 2 ) . همان . ص 236 . ( 3 ) . همان . ص 254 - 253 . ( 4 ) . ر ك : همان . ص 255 . ( 5 ) . W . Arthur Lewis