حكومت آزاد گرديد . همين حادثه را مىتوان آزاديخواهى پولى خواند . بدين‌منوال ، تغييرات سريع و جهش مانند در بنيانهاى اجتماعى رخ داد كه موجب تشكيل نظام سرمايه‌دارى گرديد . » « 1 » در اين نظام ، بازار نقش اقتصادى مهمى دارد . « از اين پس ، قوانين و مقررات صنفى و يا آيين‌نامه‌هاى دولتى نيست كه كيفيت كالاها و اموالى را كه بايد توليد گردد و يا « كميت » يا « قيمت » آنها را تعيين مىكند بلكه منحصرا روابط و مناسبات عرضه‌ها و تقاضاها در بازار آزاد تعيين‌كنندهء آنهاست . در اين اقتصاد بازار ، اين تقاضاست كه بر عرضه حكمروايى مىكند ؛ و مصرف است كه به توليد جهت مىدهد . و آن را هدايت مىكند . بايد كاملا اين نكته را درك كرد كه اقتصاد آزاديخواهانه نيز ، از يك نظر ، اقتصادى است هدايت شده : هدايت شده از طرف مصرف‌كنندگان با مصرف‌كنندگانى واجد قدرت خريد و داراى پول . . . بموازات اين امر ، در اين نظام ، همهء چيز به صورت كالا در مىآيد . نه فقط محصولات و مصنوعات مادى بلكه خدمات انسانى ( كار ) چون كالايى تلقى مىشود ؛ و نظريهء : « كار - كالا » نظريه‌اى است كه با خدمات مانند « كالا » معامله مىكند بدون در نظر گرفتن شخص كارگر و اين‌كه متأهل است يا مجرد . » « 2 » به اين ترتيب مىبينيم انقلاب بورژوازى كه در زمينهء سياسى كم‌وبيش طرفدار مساوات بود ، در زمينهء اقتصادى برعكس بمنافع مادى اكثريت توجهى نداشت « بلكه حقوق قويترين افراد را تأييد و تقديس مىكرد . » « 3 » پيشرفتهاى فنى سبب گرديد كه ميزان توليد در رشته‌هاى مختلف فزونى گيرد . « اين ترقيات اقتصادى ، بر اثر كشف معادن طلاى ( كاليفرنيا در سال 1841 و معادن ترانسوال در سال 1889 و نقرهء ، تأييد و تحكيم گرديد ، و سيلى عظيم از فلزات گرانبها به بازارها روى آورد . ولى اين‌بار ، بر خلاف قرن شانزدهم ، هجوم فلزات گرانبها موجب بالا رفتن شديد قيمتها نگرديد . زيرا در همان زمان ، توليد كالاها و خدمات ، بموازات آن دوش به دوش يكديگر ، افزايش يافت . علاوه بر اين ، در قرن نوزدهم ، « اعتبار » توسعهء فراوان يافت . بانكها و بورس‌ها به فعاليتهاى اقتصادى كمك فراوان كردند . در نتيجهء بهبود نسبى وضع اقتصادى و اجتماعى ، ميزان جمعيت ، مخصوصا در اروپا ، رو به افزايش نهاد : تعداد اهالى برحسب ميليون نفر سال / 1800 / اروپا / 180 / امريكاى شمالى / 3 / 5 / آسيا / 550 سال / 1900 / اروپا / 400 / امريكاى شمالى / 0 / 196 / آسيا / 560 افزايش جمعيت در اروپا و آمريكا ، بطلان پيشگوييهاى مالتوس را به ثبوت رسانيد : مواد غذايى بيشتر شد و سطح زندگى بهبود كلى يافت . بعنوان نمونه ، در فرانسه ، طبق آمار ژفوراستيه « 4 » ميزان مصرف مردم ، بدين ترتيب تحول يافته :

--> ( 1 ) . همان . ص 84 . ( 2 ) . همان . ص 85 - 84 . ( 3 ) . همان . ص 81 . ( 4 ) . J . Fourastie