غيره بود . در انگلستان ، اين سياست در راه تقويت نيروى دريايى ملى مورد توجه قرار گرفت ، و نتايج مثبتى ببار آورد . در سال 1650 ، كرامول قانون دريانوردى را برقرار كرد و در پناه آن ، نيروى دريايى انگلستان احتياجى به بحريهء هلند نداشت بلكه حمل‌ونقل كليه كالا - هاى وارداتى و صادراتى با ناوگان انگليس صورت مىگرفت . در فرانسه ، همين سياست ، با روشى ملايمتر ، توسط ريشليو دنبال شد و بحريهء فرانسه تقويت گرديد . در زمينهء داخلى ، پيروان اين سياست از توليدات ملى حمايت مىكردند و با اعطاى كمكهاى مالى ، صنايع نوزاد و صنايع اساسى كشور ، نظير پارچه‌بافى ، را تقويت مى - كردند . كلبر ، وزير لوئى چهاردهم ، در راه صنعتى كردن فرانسه ، تلاش بسيار كرد . در آغاز قرن هفدهم ، دولت فرانسه مانند دولت انگليس ، با تقويت ناوگان و ايجاد شركتهاى بزرگ كشتيرانى ، به سياست توسعه‌طلبى و استعمارى خود وسعت بخشيد و سعى كرد كشورهايى را زير سلطهء استعمارى خود درآورد تا بتواند مواد خام مورد نياز را از آنها به قيمت ارزان خريدارى نمايد ، و كالا و مصنوعات فرانسه را در بازارهاى مستعمرات به فروش رساند . « 1 » پير روسو سير تكاملى علم و صنعت را ، در غرب ، چنين توصيف مىكند : « قرون وسطى ، افتان و خيزان ، بد يا خوب ، در فواصل بادها و طوفانها ، و در بين هجومها و قحطيها و حملهء امراض واگيردار و انواع تاخت‌وتازها و قتل و غارتها ، با سرعتى كه هر آن در حال افزايش بود ، ترقيات بزرگى نصيب معمارى و فن فلزكارى كرد ؛ قواى محرك طبيعى را تحت اراده و مورد استفادهء بشر قرار داد ؛ با نهايت دقت و فعاليت ، در آزادى مادى غلامان و رعايا كوشيد . رواج كار چاپ و فن كاغذسازى پيش قدم آزادى فكرى و روحى براى اين طبقه شد ، در حالى كه اختراع ساعت مكانيكى چنين نويد مىداد كه با پيدايش مردانى از قبيل فرانسيس بيكن ، گاليله و دكارت و نيوتون به زودى آزادى فرهنگى ، نيز براى همه تأمين خواهد شد . » « 2 » سپس در صفحات بعد ، پير روسو سير تدريجى و تكاملى فنون را در غرب بيان مىكند ، و اعلام مىدارد كه « بعد از دوران درخشان اسكندريه ، دكارت ، آن نابغهء واقعى و انقلابى ، پيشنهاد كرد كه مدارس فنى و مهندسى بوجود آيد ؛ يعنى مدارسى كه در آنها فنون و صنايع را نه فقط به صورت دستور العملهاى ساده و تجربى بلكه همچون رشتهء مفصلى از موارد استعمال علوم ، به شاگردان بياموزند . يكى از دلايل اساسى ما بر اين‌كه از ابتداى قرن پانزدهم ، پيشرفت فنون و صنايع موجب پيشرفت تمدن اروپايى گرديد ، اين است كه در آن اوقات ، براى اهل صنعت احترام بسيار قايل بودند و ايشان را معزز مىداشتند . بهترين صنعتگران مورد توجه بودند و پادشاهان اروپايى كوشش مىكردند كه ايشان را از يكديگر بربايند . كارگران متخصص شيشه‌سازى ، توپ‌ريزان ، استادان ضرب مسكوكات و سازندگان بنادر ، از كشورى به كشور ديگر ، مىرفتند و معلومات خود را در معرض استفاده قرار مىدادند .

--> ( 1 ) . ر ك : تاريخ اقتصادى ( بررسى در روابط نهادهاى . . . ) ، پيشين . ص 42 - 38 . ( 2 ) . تاريخ صنايع و اختراعات ، پيشين . ص 168 - 167 .