حيوانات و نباتات و محصولات و مصنوعات تازه ، حس كنجكاوى بشر را تحريك كرد . كرويت زمين كه بنابه عقيدهء روحانيان مسيحى امرى محال ، نامعقول و مخالف علم و مذهب بود ، در اثر اكتشافات جديد جغرافيايى و مطالعات دانشمندان به حقيقت پيوست . در نتيجهء اين پيروزيهاى سياسى و اقتصادى ، جنبش نوبنيان بورژوازى غرب ، روزبروز ، وسعت و اهميت بيشترى كسب كرد . از قرن پانزدهم به بعد ، به قول آندره پيتر : « مشرق‌زمين محور تجارت را بدست مغرب‌زمين سپرد . در نتيجهء ايتاليا به انحطاط و تنزل روى نهاد ، و برعكس ، كشورهاى شبه جزيرهء ايبرى ( اسپانيا و پرتغال ) و كشورهاى باخترى به پيشرفت و عمران نايل آمدند ؛ نظير اسپانيا ، پرتغال ، فرانسه و انگلستان . تمدن بهمراه تجارت بزرگ ، از جنوب بسوى شمال و از مشرق به مغرب ، انتقال پذيرفت . اين دگرگونيها منجر به تحول كامل جهان‌بينى و به دگرگونى روحيات گرديد . مشرق زمين ، كشور آفتاب ، كشور رؤيا و احلام ، كشور هزار و يك شب و كشور تجمل و طنطنه و جلال بود : تجارت بزرگ قرون ميانه ، بيشتر مبتنى بر مأكولات تجملى يعنى ادويه و جز اينها بود ، ولى در غرب ، فكر سعى و عمل با زندگى اقتصادى درآميخت ، تجارت مواد غيرضرورى و تجملى ، جاى خود را به تجارت بزرگ ، و دادوستد فلزات قيمتى ، ماكولات و مصنوعات كارخانه‌ها سپرد . همراه با انقلاب تجارى و بازرگانى ، انقلاب پولى نيز بوقوع پيوست . پس از كشف جهان نو ، بتوسط كلمب ، و غارت وحشيانهء كشورهاى جهان نو ، نظير « پرو » ، كشتيهاى اسپانيايى از اين نواحى گنجهاى گرانبهايى با خود آوردند . نتيجهء اين غارتگرى در كشورهاى ذينفع ، پيدايش تورم فلزى بود ، به اين معنى كه ميزان پول خيلى بيشتر از آنچه توليد ثروتها و خدمات بتواند افزايش يابد ، كثرت مىيابد . نتيجهء آن ، افزايش قيمتهاى اين ثروتها و اين خدمات بود . برخى برآنند كه قيمتها بطور متوسط ، در ظرف نيم‌قرن ، پنج مرتبه افزايش يافت . و اين تورم به نفع بدهكاران تمام شد يعنى به نفع مقاطعه‌كاران و كارفرمايان ( بورژواها ) : زيرا براى پرداختن به ايجاد كارگاه ، هميشه بايد نخست به وام گرفتن پرداخت ؛ و تورم براى بدهكار موجب مىشود كه پولى به طلبكار خود باز دهد كه ارزش آن تقليل پذيرفته است . ولى بالعكس ، تورم به زيان بستانكاران ، نظير نجباى صاحبان املاك و بستانكاران داراى بهره مالكانه با نرخ معين و ميزان ثابت ، تمام مىگردد . از جانب ديگر ، بالا رفتن قيمتها به طبقات مزدور و مزدبگير كه عوايدشان قبلا تعيين و تثبيت گشته بود ، گزند رسانيد . اين تنزل دستمزدها به سود صاحبان كارگاهها تمام شد . در جريان تورم زروسيم ، انقلاب فنى بوقوع پيوست . براى انقلاب فنى ، ماشين و سرمايه ضرورت اساسى دارد . بر اثر بسط و توسعهء كار ماشينى و مكانيكى ، كارگاههاى خصوصى پديد آمد كه در آن ، كار مديريت از كار دستى جدا بود . » « 1 » به اين ترتيب ، با گذشت زمان و تغيير زيربناى اقتصادى ، روبناى سياسى و قضائى و

--> ( 1 ) . تاريخ اقتصادى ( بررسى در روابط نهادهاى . . . ) ، پيشين . ص 36 - 35 ( به اختصار ) .