ديگر ايجاد راه‌آهن - سيد جمال الدين اغلب خرابيها را بواسطهء نبودن « خط شمندفر » ( راه‌آهن ) مىداند . او مىگويد ، اگر راه‌آهن موجود بود ، خيلى اصلاحات در كارها مىشد و هرگز اهالى كشور دچار گرانى و قحطى نمىشدند و كليهء ما يحتاج به اين گرانى نبود . « 1 » سيد جمال الدين لزوم حمايت دولت را از صنايع متذكر مىگردد و واجب مىداند كه دولت اسباب ترقى را به هر وسيله ، اعم از تشويق و مساعدت ، عملى كند و براى آنكه اين راه‌ها عملى گردد ، حمايت از صنايع را يك نوع وظيفهء مذهبى و مساعدت تلقى نمايد . « 2 » و چون احتياج به اجانب يك نوع اسارت واقعى است ، بايد از راه درست و ايجاد اقتصاد سالم و رفع نيازمنديهاى كشور ، بوسيلهء ايجاد صنايع و به كار گماردن اشخاص بيكار به كارهاى مولد ، وابستگى اقتصادى به اجانب را كه براى هر ملتى خطرناك مىباشد از بين ببرد . « 3 » اجانب در كشورهاى عقب‌مانده ، هر روز در صدد بدست آوردن امتيازى هستند و مجموع همين امتيازات است كه بنيهء اقتصاد كشور را تشكيل مىدهد ، و زمانى كه كليهء اين منابع حياتى در دست اجانب افتاد ، ديگر خونى در رگهاى يك ملت جارى نخواهد بود . زيرا آنها يك روز تشكيل يك بانك مىدهند ، روز ديگر امتياز راه شوسه مىگيرند ، يك وقت احداث مريضخانه مىكنند « يكوقت ، بناى معلم خانه گذارده معلم مشفق مىشوند » « 3 » و به اين ترتيب ، كليهء امور فكرى و اقتصادى را تحت تسلط خويش درآورده يك كشور را مستعمرهء واقعى مىسازند . البته يك مملكت از نظر احتياجات خود ، چنانچه اين احتياجات در داخل كشور مرتفع نشود ، محتاج خواهد بود و اين احتياج انسان را مجبور مىسازد كه از هر راه باشد رفع آن را بنمايد و ساده‌ترين راه ، روآوردن به بازارهاى خارجى است . پس ، شرط اول دوام و بقاى آزادى اقتصادى و بالنتيجه آزادى سياسى و فكرى هر ملت ، « رفع احتياج ظاهرى و باطنى و صورى و معنوى از ملت ديگر است . » « 4 » اغلب احتياجات صورى است و تصور مىرود بدون داشتن مصنوعات ، احتياجات زندگانى نخست دشوار مىشود ؛ و حال آن‌كه اين تصورى بسيار باطل است ؛ چنانچه راه ورود امتعهء خارجى به كشور بسته شود ، چنانچه در سالهاى قبل نيز همين بوده است ، مردم ما يحتاج خود را تهيه كرده و ننگ احتياج به اجانب را تحمل نخواهند نمود . يك اقتصاد خاص ، به خودى خود ، براى كشور حاصل خواهد شد و مصنوعات خارج و لو آنكه به ظاهر زيباتر و يا مرغوبتر باشد ولى آنچه در داخل و به دست خود مردم فراهم گردد ، شايسته‌تر براى مردمى آزاد و توانا خواهد بود . چنانچه يك كشور خود احتياجات خود را مرتفع نمايد ، ثروت مملكت به خارج از مملكت انتقال نخواهد يافت و بوسيلهء همين سرمايه مىتوان ايجاد كارخانه‌هاى داخلى كرد . لذا بايد اول قناعت كرد و به آنچه پرداختهء صنعت ناقص است اكتفا نمود و چون در نتيجهء اين صرفه - جوييها و پس‌اندازها ، سرمايه‌ها در داخل گرد مىآيد ، مىتوان انواع كارخانه‌ها و صنايع داخلى

--> ( 1 ) . ر ك : همان . ص 19 . ( 2 ) . ر ك : همان . ص 22 . ( 3 ) . همان . ص 27 . ( 4 ) . همان . ص 40 - 39 .