مرتضى راوندى
719
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
كامل ايجاد كرد و در نتيجه نه تنها ترويج صنعت داخلى خواهد شد بلكه فقر و تنگدستى و ناتوانى اقتصادى از بين برداشته مىشود و چرخهاى اقتصاد مملكت به راه مىافتد و كليهء صنايع در راه پيشرفت قدم برمىدارند . خلاصه آنكه قناعت فعلى موجب مزيد ثروت مىشود و زيادى ثروت باعث پيشرفت . تا مردم فقيرند ، به هيچ قسم ، نمىتوانند از ننگ احتياج نجات يابند ؛ و چون صاحب ثروت شدند ، با كمال اقتدار ، افكار صحيح خود را به موقع اجرا مىگذارند ، و هيچ سدى محكمتر از سد ثروت براى انسداد راه اجانب و دخالت آنها در امور يك كشور نيست . « 1 » چنانچه مردم كشور كليهء شرايط را بجا آورند و بوسيلهء قناعت و صرفهجويى و گرد آوردن پسانداز ، سرمايههاى جزئى را بوسيلهء تجمع آنها در بانكها به كار اندازند ، ترديدى نيست كه صنايع داخلى كشور ترقى خواهد نمود و روز بروز ، ساختهها و پرداختهها رو به ازدياد خواهد گذارد . اما در اين صورت ، ممكن است بيگانگان كه منافع خويش را در خطرى ببينند و ملاحظه كنند كه ديگر نمىتوانند كالاهاى خود را در چنين كشورى به فروش برسانند ، در اين انديشه مىافتند كه صنايع كشورى را به وسايل ممكن از بين ببرند . سادهترين راه ، فروش اجناس مشابه ، به بهاى نازل ، در چنين كشورى است . البته مثال اين قبيل موارد ، در تاريخ اقتصاد دنيا بسيار است ، و مكرر شاهد اين واقعه بودهايم كه يكى از كشورها براى تخريب صنايع كشورى ، دست به فروش ارزان كالاهاى مشابه زده و پس از آنكه كارخانههاى كشور موردنظر را ورشكست ساخته و آنها را از پاى درآورد بعدا بهاى كالاهاى خود را اضافه نموده و جبران مافات كرده است . در اين قبيل موارد ، وظيفهء دولت است كه به حمايت صنايع داخلى برخيزد و « رجال دولت بر تشييد اين بنا و استحكام اين بنيه » « 2 » همت بگمارند . سيد جمال الدين اميدوار بوده است و حتى از عموم هموطنان استدعا نموده است « كه رسالهء لباس التقوى را به كودكان و اطفال كوچك بدهند تا در مكاتب بجاى كتب مرسومه ، اين رساله را فراگيرند . » « 3 » و به اين ترتيب ، افكار آنها آمادهء درك واقعيات اقتصادى گردد . سيد جمال الدين اصفهانى در رسالهء لباس التقوى به دو كتاب اساسى در تاريخ مباحث اقتصادى ايران نظر داشته است : يكى ، حقايق الصنايع ميرفندرسكى ، و ديگرى اخلاق ناصرى خواجه نصير الدين طوسى . در ذيل رسالهء لباس التقوى ، سيد جمال الدين مقالهاى را كه در روز اجتماع شركت اسلاميه در حضور علماء و رؤساى روحانى و اركان رجال و اعيان تجار و عموم اصناف قرائت كرده است درج نموده و در ذيل آن ، اظهار داشته ، اين « مجملى از فضيلت حرفت و صناعت و تجارت و مذمت بيكارى است . « 4 » » مطالب حقايق الصنايع و همچنين اخلاق ناصرى را نقل نموده و عقايد اظهار شده در اين دو كتاب را ستوده و مردم را به قبول و تبعت از آن آراء و عقايد تشويق و تحريص كرده است . » « 5 »
--> ( 1 ) . ر ك : همان . ص 42 . ( 2 ) . همان . ص 11 . ( 3 ) . همان . ص 16 . ( 4 ) . همان . ص 57 . ( 5 ) . محسن صبا ، دو يادداشت كوتاه دربارهء دو كتاب لباس التقوى . ( مقاله ) ؛ مجلهء تحقيقات اقتصادى . ص 307 - 300 .