مرتضى راوندى
714
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
شركت » براى گردآورى سرمايه و « تزييد تجارت مملكت » و بالنتيجه « ثروت عمومى » و « ايجاد راههاى شوسه » براى « توسيع دايرهء تجارت » و مخصوصا « ايجاد راهآهن » بحث مىكند و لزوم تأسيس « دار الصنايع » را متذكر مىگردد . در خصوص وسيلهء مبادلات و پول ، ايجاد بانكها و حفظ موازنهء پرداختها را بعنوان « دخل و خرج وطن » لازم مىشمرد و در لزوم انتشار اسكناس بعنوان « پول كاغذى » بحث مىكند . بحث اساسى زين العابدين مراغهاى مربوط است به ايجاد و لزوم تأسيس همه نوع كارخانه از پارچهبافى و قندسازى و غيره و مخصوصا ماشينى كردن زراعت . بطور كلى ، نظر اصلى زين العابدين مراغهاى ايجاد يك سازمان صحيح صنعتى و لوازم آن ، در كشور مىباشد . » « 1 » « لباس التقوى » اثر سيد جمال الدين واعظ اصفهانى « 2 » « سيد جمال الدين واعظ ، به سال 1279 هجرى قمرى ( 1862 ميلادى ) متولد شد . وى از آزاديخواهان بنام ايران است و در دورهء انقلاب مشروطيت ، با خطابههايى كه در مساجد ايراد مىنمود ، مردم را در راه بدست آوردن اصول آزادى ، تشويق و ترغيب مىكرد . سيد جمال الدين به سال 1326 هجرى قمرى ( 1908 ميلادى ) ، توسط عمال استبداد ، بقتل رسيد . سيد جمال الدين ، از وعاظ بسيار مشهور است ، و خطابههاى او ، در اذهان مردم تأثير بسيار داشته . « 3 » او البته از آگاهان علم اقتصاد نبوده است ، ولى از آنجايى كه آگاه ساختن مردم را وظيفهء خود مىدانسته ، در هر مورد مطالعاتى مىكرده ، و در رسالهاى به نام لباس التقوى نوشته كه اصول نظرهاى او ، دربارهء راهنمايى مردم ، بسوى يك اقتصاد سالم در آن تشريح شده است . اين رساله به سال 1318 هجرى قمرى ( 1900 ميلادى ) يعنى شش سال قبل از طلوع مشروطيت در ايران ، برشتهء تحرير درآمده . رسالهء لباس التقوى براى اعلام و تبليغ و ترويج تشكيل دو شركت بزرگ ، يكى كمپانى مسعوديه و ديگرى شركت اسلاميه ، در اصفهان ، نوشته شده و در اين رساله ، علاوه بر لزوم حمايت و مشاركت در تشكيل آن دو شركت ، سيد جمال الدين اظهار اميدوارى مىنمايد كه در ساير شهرهاى ايران نيز شركتهايى تشكيل شود و امور اقتصادى مانند خطآهن و غيره ، توسط اين شركتها عملى گردد . از آنجايى كه سيد جمال الدين جنبهء روحانيت داشته است ، انتشار رسالهء لباس التقوى
--> ( 1 ) . محسن صبا ، « دو يادداشت كوتاه دربارهء دو كتاب ( سياحتنامهء ابراهيمبيك ) » ( مقاله ) ؛ مجلهء تحقيقات اقتصادى . ص 299 - 291 ( به اختصار ) . ( 2 ) . لباس التقوى ، رقعى ، چاپ سنگى ، شيراز ، 1318 قمرى به اهتمام اعتماد السلطان ، خط لطف إله انجوى شيرازى ( دانش ) . ( 3 ) . مواعظ سيد جمال الدين در روزنامهء الجمال كه در تهران به سال 1325 هجرى قمرى تأسيس شده بود ، منتشر مىشد ؛ براى توضيح بيشتر ، رجوع شود به : محمد صدر هاشمى ، تاريخ جرايد و مجلات ايران .