مرتضى راوندى

707

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

بايد مشخص و معين گردد . عموم كارگزاران دولت بايد بلااستثنا محكوم قانون باشند . . . وزرا بايد شريك مسؤوليت همديگر باشند . . . علت آبادى سويس و خرابى افغانستان ، اين است كه كارگزاران افغان علم ندارند ولى كارگزاران سويس علم دارند . . . دولت ما ، استقلال ما ، زندگى ما ، بسته به اجراى اين اصول است . . . بدون اجراى اين اصول ، خلق و دولت ايران از اين درياى فقر و از اين طوفان بليه هرگز خلاصى نخواهد يافت . . . بدون اجراى اين اصول ، مجتهدين ما سربار ديگران ، شاهزادگان ما غلام ديگران ، ملك و خزانهء تمام دولت ما مزد ترقى ديگران خواهد بود . اگر هنوز در وجود اولياى دولت ما ، يك رگ مردى باقى مانده و اگر هنوز در سر خود ذره‌اى شعور داريم ، بايد از امروز خواب و زندگى را بر خود حرام نماييم و از همين دقيقه ، بلاتأمل ، با تمام قدرت خود ، بجان و دل ، و شب‌وروز ، در اجراى اين اصول بكوشيم . سياحت‌نامهء ابراهيم‌بيك و نظريات اقتصادى زين العابدين مراغه‌اى « يكى از كتبى كه در افكار ايرانيان تأثير بسيار نموده ، و از نظر پيدايش فكر و گرايش مردم ايران بجانب صنعت ، تحولى فوق العاده ايجاد نموده ، سياحت‌نامهء ابراهيم‌بيك است . اين كتاب به قلم نويسنده‌اى به نام زين العابدين مراغه‌اى « 1 » است كه در سال 1321 هجرى قمرى ( 1903 ميلادى ) منتشر شده است . اين كتاب بمناسبت تأثيرى كه در جامعهء ايران نهاد و شهرتى كه از اين لحاظ يافت ، به زبان آلمانى ترجمه گرديد . جوانى ايرانى ، پرورش يافته در مصر و مقيم آن مملكت ، آرزوى سفر به ايران مىكند . اين شخص ابراهيم‌بيك ، فرزند يكى از بازرگانان بزرگ آذربايجان ، است كه پدرش پنجاه سال پيش از تحرير كتاب ، به عزم تجارت به مصر رفته و در آنجا اقامت گزيده . اين پسر در مدت طولانى اقامت خود در مصر ، « در هيچ‌يك از عادات مستحسنهء ملى و اطوار پسنديدهء ايرانى خود تغيير نداده ، در وضع معاشرت با مردم و خورد و خواب و پوشاك ، به همان شيوه كه از نياكان خود ديده بود رفتار مىنمود و در تعصب ملى چندان سخت بود كه در ظرف چندين سال ، يك كلمه عربى با كسى حرف نزد بلكه نخواست ياد بگيرد ؛ گفتگويش همه از ايران بود » . ابراهيم ، بعد از وفات پدر و بنابر وصيت وى ، در سن بيست سالگى ، با شخصى به نام يوسف عمو كه معلم و مربى او بوده است به مسافرت ايران پرداخت و به عزم زيارت مشهد مقدس از مصر حركت كرده و شهرهاى ايران ، مانند تهران و مشهد و قزوين و تبريز و اردبيل و مراغه و غيره را مىبيند و اوضاع ايران را در آن زمان وصف مىكند و مورد انتقاد قرار مىدهد .

--> ( 1 ) . حاج زين العابدين مراغه‌اى ، سياحت‌نامهء ابراهيم‌بيك يا بلاى تعصب او . اين كتاب داراى چاپهاى مختلفى است از اين قرار : الف ) چاپ قاهره ، 1295 شمسى ، سربى ، مصور ، 280 صفحه . ب ) 2 جلد : به تصحيح محمد باقر ، لاهور ، 1323 قمرى ، 248 صفحه . ج ) جلد سوم چاپ قسطنطنيه ، 1327 قمرى ، سربى ، مصور 304 صفحه . د ) چاپ حبل المتين ( 3 جلد ) . كلكته 25 / 1323 قمرى ( 10 / 1909 ميلادى ) ، 280 + 322 + 248 صفحه . ه ) جلد اول . تهران ، 1323 قمرى ، سربى ، 236 صفحه [ به نقل از : خانبابامشار ، فهرست كتابهاى چاپى فارسى ] .