سابقهء نظريات اقتصادى در ايران در سرزمين ايران ، بر خلاف كشورهاى غربى ، مسائل اقتصادى ، بطور مجزا و بعنوان يك علم مستقل و قابل تحقيق و بررسى ، مورد توجه و مطالعهء صاحبنظران قرار نگرفته است ، بلكه در محيط فرهنگى ايران ، پيشوايان مذهبى ، دانشمندان امور اجتماعى و فلسفى ، اهل ادب ، نويسندگان كتب اخلاقى و سياست مدن ، ضمن گفتگو از مسائل گوناگون ، گه‌گاه ، به امور اقتصادى نيز توجه كرده‌اند . در دوران قبل از اسلام ، تعاليم زرتشت ، بيش از ديگر پيشوايان دينى ، رنگ‌وبوى اقتصادى دارد . در اين مذهب ، انسان موجودى فاقد شخصيت ، بىاثر و بىاراده و محكوم قواى ماوراء الطبيعه معرفى نشده بلكه برعكس در آيين مزديسنا ، انسان يا نوع بشر مكلف است در مقابل قواى منفى اهريمنى ، به جنگ و مبارزه برخيزد ، و عوامل مضر و نامساعد را از پيش پاى خود بردارد ، و با كاروكوشش و فعاليتهاى گوناگون كشاورزى و تربيت چهارپايان سودمند ، به پيروزى اهورامزدا يارى كند . امستد ، محقق امريكايى ، در كتاب شاهنشاهى هخامنشى ، به مسائل اقتصادى ايران عهد كهن توجه مىكند . به نظر او ، با توجه به مندرجات « ونديداد » ( داد ضد ديوان ) ، زندگى فعال و پرتلاشى ، در آيين مزديسنا تصوير شده است : در اين جهان دلپذير ، مهتر يا بزرگ خانمان را مىبينيم كه داراى گاو ، گوسفند ، علوفه ، تازى ( سگ ) ، زن و فرزند ، آتش ، شير و همه‌چيز خوب است ، بادانه ، علف و درختانى كه همه‌گونه ميوه‌اى بار مىدهند ، زمينهاى خشك با قناتهاى زيرزمينى ، آبيارى مىشود ، گله و رمه افزونى مىيابد ، كود طبيعى فراوان است . ولى بدست آوردن اين نعمتها كار سخت و تلاش فراوان مىخواست : تخم افشاندن و نهال كاشتن و ساختن راههاى آب زيرزمينى ( كاريز ) . جهانى بود كه در آن‌جايى براى مرد تن‌پرور نبود . از چرم و پارچه‌هاى بافته ، براى پوشاك و از چادرهاى نمدين ( مانند آنهايى كه هنوز در آسياى مركزى يافت مىشود ) و از خانه‌هاى چوبين براى سكونت ، بهره مىگرفتند . از سگ ، چون يك عضو گرامى خانواده ، نگهدارى مىكردند . « 1 » در آيين مجوسى ، انسان بموازات سعى و تلاش در راه بهبود بخشيدن به شرايط زندگى ، بايد با دشمنان خود ، يعنى ديوان ، بمبارزه برخيزد . ديو و دروج به صورت بيماريهاى گوناگون ،

--> ( 1 ) . ر ك : تاريخ شاهنشاهى هخامنشى ، پيشين . ص 23 .