زندگى اقتصادى و تجارى ايرانيان و ملل اسلامى بعد از ظهور اسلام نظرى به گذشته قبل از حملهء اعراب و استقرار حكومت مسلمين ، در خاورميانه ، بين ايران و روم و سكنهء حدود بحر احمر و درياى مديترانه با ممالك شرق نزديك و كشور هندوستان و چين ، مناسبات اقتصادى برقرار بود ؛ و ايران موقعيت بازرگانى و ترانزيتى مهمى داشت و قسمت اعظم رفت‌وآمدهاى تجارى ملل غرب با آسياى مركزى از اين راه صورت مىگرفت ؛ چنان كه فنيقيها ، كه از ملل تاجرپيشهء دنياى قديم بودند ، از راه خليج فارس و آسياى مركزى ، به قصد تجارت ، حركت مىكردند و از همان راه ، به صور و صيدا مراجعت مىنمودند . از زمان اسكندر به بعد ، يعنى در تمام دوران قرون وسطا ، چندين بار اوضاع دگرگون شد ، و بعلل اقتصادى و سياسى ، بازرگانان و سياستمداران راه سوئز را بر راه ايران ترجيح دادند ؛ و اين حال قرنها ادامه داشت تا بار ديگر روميها راه ايران را برگزيدند و آمدورفتهاى اقتصادى از اين راه تجديد گرديد . پس از انحطاط سياسى و اقتصادى روم ، مجددا ، رفت‌وآمدهاى تجارى از اين راه دچار و قفه شد ، و تجارت اروپا با شرق لطمه‌اى بزرگ ديد تا آنكه در اواخر دورهء قرون وسطا ، در بعضى از بلاد ايتاليا ، از بركت رشد بورژوازى ، جنبش اقتصادى نوينى آغاز شد . و شهرهاى « ژن » و « ونيز » اهميت و موقعيت بازرگانى مهمى كسب كردند ؛ و بار ديگر ، از راه ايران ، با ممالك شرق نزديك و خاورميانه ، مناسبات اقتصادى و تجارى برقرار شد . به اين ترتيب ، مناسبات اقتصادى شرق و غرب ، در دوران قبل از اسلام و قرون بعد ، وضع ثابتى نداشت و گاه در اثر ضعف حكومتها يا مداخلات دو كشور نيرومند ايران و روم و يا در نتيجهء حملهء قبايل وحشى و چادرنشين و وقوع جنگهاى فئودالى و تعرض دزدان و راهزنان ، كالاهاى تجارى مورد نهب و غارت قرار مىگرفت ، و تا استقرار مجدد امن و آرامش ، روابط اقتصادى بين دو قاره رو به سستى يا ركود مىنهاد . پس از شكست حكومت ساسانيان از اعراب ، كارهاى اقتصادى و فعاليتهاى تجارى ، كه بيش از هرچيز به امنيت و آرامش نيازمند است ، با دشواريها و موانع تازه‌اى مواجه گرديد ، و اعراب سالها از فعاليت بازرگانى بين شرق و غرب از طريق خشكى و دريا جلوگيرى مىكردند . با روى كار آمدن حكومت بنى اميه و استقرار امنيت نسبى در شرق نزديك ، جنبش