شاه ، كه سراسر ايران را ملك طلق خود و نوكران خويش مىپنداشت ، بدون كمترين شرم و آزرمى ، در برابر دو قدرت بزرگ سر تسليم فرود مىآورد و براى عياشى و خوشگذرانى خود ، از آنان قرض مىكرد . شاه قاجار براى سومين سفر فرنگ ، چهل هزار ليره براى مدت 10 سال باربح صدى شش ، از بانك شاهنشاهى وام گرفت و در 12 شعبان 1306 راهى اروپا گشت . اعتماد السلطنه در روزنامهء خاطرات خود ، دربارهء ولخرجيهاى اين سفر ، چنين نوشته است : دوشنبه 14 ذيحجهء 1306 - در ايالت باد آلمان ، « وقت ناهار ، خدمت شاه بودم . امين السلطان جمع و خرج اين سفر را عرض مىكرد 1700 هزار تومان از روتر و ليانازوف اجارهء شيل گرفته شده . تمام خرج شده مگر ده هزار تومان كه باقى است . . . تعجب در اين است كه اين پول معلوم نيست چه شده . تنها 20 هزار تومان انعامات باشد و 30 هزار تومان ابتياعات . همه جا كه مهمان بوديم ، نه اسلحه خريده شد و نه هيچ چيز . » « 1 » لرد كرزن مىنويسد : « نمايندگان سرمايه‌داران اروپا براى گرفتن امتيازات ، مانند موروملخ ، به تهران هجوم آورده‌اند . معروف است كه عدهء زيادى در تهران مىخواستند امتيازاتى از قبيل كارخانهء قند ، شيشه ، تلفون ، چراغ برق ، ايجاد تاكستان و غيره بدست آورند . شاه نيز حاضر است موافقت نمايد ؛ چون‌كه مبلغ كلى ، به حساب شخص شاه داده مىشود . » « 2 » امنيت راهها اعتماد السلطنه ضمن وقايع 27 شوال 1305 قمرى ، مىنويسد : « حسين شيرازى معروف كه دزد راهزن قهارى است ، ما بين تهران و قم و ساوه ، راهزنى و آدمكشى مىكند . اعتضاد السلطنه ، حاكم قم ، او را با سه چهار نفر از دستيارانش گرفته تهران فرستاده بود ، حضور شاه آوردند . بندگان همايون به او فرمودند از قتل تو مىگذرم ، مشروط بر اين‌كه تفصيل دزدى و آدمكشى چندين سالهء خودت را مفصل بنويسى او هم متعهد شد . » « 3 » راههاى ارتباطى ناصر الدين شاه پس از مراجعت از سفر دوم اروپا ( 1877 ميلادى / 1294 قمرى ) بر آن شد كه براى ايران ، راه شوسه ايجاد كند . اول ، راه تهران به قزوين و تهران به قم كمابيش اصلاح شد . در سال 1883 ( 1300 قمرى ) كه انگليسيها امتياز كشتيرانى در روى رود كارون را بدست آوردند ، به فكر افتادند از راه خرم - آباد - بروجرد - سلطان‌آباد - قم به تهران ، يك راه شوسه داشته باشند ؛ و چون خودشان نمىتوانستند مستقيما اقدام كنند ، يحيى خان مشير الدوله را وادار نمودند امتياز شوسه نمودن اين راه را به مدت 60 سال ، از ناصر الدين شاه بگيرد . لرد كرزن مىنويسد : حال بانك شاهنشاهى در صدد است كه راه محمره به تهران را به صورت يك راه شوسهء درست و حسابى درآورد . « 4 »

--> ( 1 ) . روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه ، پيشين . ص 657 ( به اختصار ) . ( 2 ) . تاريخ امتيازات ، پيشين . ص 227 . ( 3 ) . روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه ، پيشين . ص 570 . ( 4 ) . ر ك : تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس در قرن 19 ، پيشين . ج 4 ، ص 1535 - 1534 .