وضع راههاى بين تهران و اصفهان : « روز پنجشنبه 29 شعبان ، پست تهران كه به اصفهان مىآمده ، در خالدآباد پنج نفر سوار از طرف نايب حسين مىرسند ، گارى را توقيف مىنمايند ؛ صبح جمعه نايب حسين و پسرهايش با پنجاه سوار آمده مرادبيك ، غلام پست ، را كتك زياد مىزنند . تذكرهء پست را از او مىگيرند . . . هرچه در گارى بوده تحويل مىگيرند : شش صندوق مال التجاره كه سه صندوق آن مخمل ، و سه صندوق اسباب خرازى از قبيل ساعت طلا و نقره و پوتين و غيره ، و يك لنگه ابريشم و هشتهزار و پانصد تومان پول نقد امانت ، و يك بسته ليره . . . و شش نفر زوار سرنشين آن را لخت مىنمايند و كاغذهاى پست را مىسوزانند و سيزده اسب گارى را كه در خالدآباد بوده مىبرند . » « 1 » اين گزارش در صفحهء 6 شمارهء 30 سال پنجم روزنامهء انجمن اصفهان در رمضان 1329 قمرى درج شده است . « در 16 اكتبر 1910 ( 11 شوال 1328 ) دولت انگليس اولتيماتومى به دولت ايران فرستاد كه بموجب آن ، اگر در ظرف مدت سه ماه ، امنيت راههاى جنوب ايران كه بزعم دولت انگليس بواسطهء قبايل غارتگر سلب شده بود دوباره برقرار نگردد ، خود دولت انگليس براى محافظت راههاى مذكور ، قشونى در تحت فرماندهى صاحبمنصبان انگليسى به كار خواهد گماشت . » « 2 » وسايل مسافرت در عهد ناصر الدين شاه : يحيى دولت‌آبادى ، ضمن شرح مسافرت خود از تهران به اصفهان ، مىنويسد : « بايد دانست كه سفر كردن محترمانه در مملكت ما ، در اين وقت ، سه صورت دارد : يكى سفر باشتاب است كه در راههاى دور بر اسبهاى پست دولتى سوار مىشوند و روزى چند فرسخ راه مىروند و در هر چهار فرسخ ، اسب را عوض مىنمايند ؛ و گاهى در اين اواخر ، بزرگان در راههاى شوسه و هموار ، در كالسكه و درشكهء خويش مىنشينند و اسب پست آنها را به منزل مىرساند و يا از خود ، اسب به منزلها فرستاده عوض مىنمايند . اين قسم مسافرت گرچه سريعترين مسافرتهاست ، ولى خرجش زياد است و براى اينكه بر اسب سوار مىشوند ، زحمت بسيار دارد . دوم ، سفر با مكاريان است كه بر اسب و استر سوار مىشوند و يا در كجاوه و محمل مىنشينند . و گاهى در راههاى دور كم‌آب و صحراهاى وسيع ، كجاوه و محملها را بر شتر مىبندند . اين گونه مسافرت بيشتر اختصاص دارد به كسانى كه با اهل‌وعيال سفر مىنمايند ؛ خرج و زحمتش كمتر و طول مدتش از همه بيشتر است . سيم ، مسافرتهاى خصوصى است كه يك شخص براى خود و بستگانش ترتيب مىدهد ، يا چند كس باهم همسفر مىشوند . هريك ، مركوب مخصوص و اسباب سفر مختصرى همراه دارند . در فصلهاى خوش ، تفنن كنان روزى چند ساعت ، صبح و عصر و گاهى شبهاى مهتاب ، را حركت مىكنند و هركجا بخواهند اتراق مىنمايند . اين بهترين اقسام سفر است ، و مسافرين مىتوانند در ضمن ، خوشگذرانى هم داشته باشند . » « 3 »

--> ( 1 ) . تاريخ اجتماعى كاشان ، پيشين ( حاشيه ) . ص 276 . ( 2 ) . كشف تلبيس يا دورويى و نيرنگ انگليس . ص 64 . ( 3 ) . حيات يحيى ، پيشين . ج 1 ، ص 69 - 68 .