براى مردم عادى ، يعنى طبقهء متوسط و محروم ، استفاده از كالسكه‌ها كه تجمليترين وسايل حمل‌ونقل بود ، امكان‌پذير نبود ؛ لذا ناگزير بودند كه از وسايل حمل‌ونقل عمومى يعنى دليجانها استفاده كنند . دليجان عبارت از دستگاه عظيم و وزينى بود كه بوسيلهء چندين اسب كشيده مىشد و به علت هموار نبودن جاده‌ها و نداشتن فنر و نشيمنگاه نرم و مجهز ، مسافرت با اين وسيله سخت دشوار بود . ادموند فارال ، ضمن توصيف زندگى روزمرهء فرانسويان در عصر سن‌لويى ، از زبان يك شاعر فرانسوى قرن سيزدهم ميلادى ، مشكلات و خطرات گوناگونى را كه مسافرين با آن مواجه مىشدند توصيف مىكند : « همين كه مسافرى به كاروانسرا يا مهمانخانه نزديك مىشد ، فورا دلالها به سراغ او مىآمدند و از شهر و ديار او مىپرسيدند . براى فريب دادن او ، خود را همشهرى او معرفى مىكردند ، و چند تن از سنيورها و شخصيتهاى محلى را نام مىبردند . وقتى كه مسافر تازه وارد را كاملا فريب دادند او را به محل موردنظر مىبردند . مهماندار بر خلاف مواعيد قبلى ، نه محل مناسبى در اختيار مسافر مىگذاشت و نه خوراك و مشروبات خوبى به او مىداد ، و غالبا همين كه مسافر خسته و كوفته به خواب راحت مىرفت ، تمام اثاثه و دارايى او را بسرقت مىبرد ؛ بطوريكه مسافر بيچاره صبح كه برمى - خاست خود را بدبخت و پاكباخته احساس مىكرد . اين ، وضع مسافرينى بود كه پياده مىرفتند . آنها كه با اسب سفر مىكردند با دشواريهاى بيشترى مواجه مىشدند ؛ زيرا از مسافر اسب‌دار در مهمانخانه‌ها پول بيشترى مطالبه مىكردند ؛ علوفه و جو اسب او را مىدزديدند و گاه حيوان را معيوب مىكردند تا صاحب آن مجبور شود آن را بفروشد و حيوان ديگرى خريدارى نمايد . » « 1 » اين بود شرح مختصرى از وضع عمومى راهها و وسايل حمل‌ونقل در اروپا . اكنون بيمناسبت نيست وضع بحر پيمايى و سير تكاملى كشتيرانى را در غرب نيز مورد مطالعه قرار دهيم . بعقيدهء پيرروسو ، احتمال دارد كه كشتى مدتها قبل از ارابه اختراع شده باشد ؛ زيرا تهيهء قايق بوسيلهء ايجاد حفره‌اى در داخل تنهء درخت ، بمراتب سهلتر از ساختن ارابه است كه ايجاد محور چرخ و خود چرخهاى آن خالى از اشكال نيست . علاوه بر اين ، راههاى دريايى غالبا خيلى كوتاهتر و عمليتر از راههاى زمينى است . استفاده از كشتى را نمىتوان به قوم يا ملت مخصوصى منسوب كرد . مدارك تاريخى نشان مىدهد كه مصريان قايقهايى مىساختند كه بوسيلهء عده‌اى پاروزن حركت مىكرد . مردم فنيقى قايق گوشه‌دار مصرى را اصلاح كردند ؛ طول كشتى به بيست متر بالغ شد . فنيقيها كه هم صنعتگر هم بازرگان ، هم دريانورد و هم راهزن دريايى بودند ، بوسيلهء اين كشتيهاى تكامل يافته ، در سراسر مديترانه به حركت درآمدند و بالاخره پس از عبور از اقيانوس اطلس ، با مردم جنوب غربى انگلستان ، روابط تجارى برقرار كردند . فنيقيها با استفاده از جهت اصلى وزش باد ، با اينكه قطبنما و نقشهء دريايى نداشتند ، بكمك ستارگان آسمان ، سمت حركت خود را تشخيص مىدادند . پس از چند قرن ، يونانيها در دوران عظمت خود ، با استفاده از تجارب فنيقيها ،

--> ( 1 ) . محسن غروى ، زندگى روزمره در عصر سن‌لويى ، پيشين . ( قبل از انتشار ) .