مرتضى راوندى

544

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

كشتى بودند تا اگر در جريان حركت ، كشتى شكافى برداشت و آب به داخل كشتى راه يافت ، بيدرنگ ، با تركيبى از موم و مواد ديگر ، سوراخ كشتى را بگيرند و از ورود آب به داخل آن جلوگيرى نمايند . معمولا در كشتيها ، چند توپچى مجهز به وسايل نيز بود تا اگر در طول مسافرت ، دزدان دريايى حمله‌ور شدند ، آنان به دفاع از كشتى برخيزند . دزدان دريايى كه در خليج فارس و اقيانوس هند پراكنده بودند ، گاه‌بگاه ، به قتل و غارت مسافرين كشتيها دست مىزدند . جزيرهء سقوطره « 1 » يكى از پايگاههاى دزدان دريايى در قرن دهم ميلادى بود . بطوريكه يكى از نويسندگان چينى متذكر شده است ، ملاحان آن دوره از كبوترهايى كه قادر بودند ده‌ها كيلومتر پرواز كنند براى تشخيص بنادر و زمينهاى اطراف ، استفاده مىكردند . براى تسهيل در كار كشتيرانى ، در طول ساحل ، برجهايى مىساختند و براى نشان دادن راه ، فانوسى در بالاى آن قرار مىدادند . اين برجها دائما بوسيلهء عده‌اى مراقبت و نگهدارى مىشد . در طول سواحل ، در مناطقى كه استعداد داشت بنادر و موج‌شكنهايى ايجاد مى - كردند . تقويمهاى دقيقى ، چه در دوران قبل از اسلام و چه در دورهء بعد از اسلام ، براى تعيين فصل بادهاى موسمى و خط سير آن ، وجود داشت و ملاحان با استفاده از اين تابلوها از بندرى به بندر ديگر سفر مىكردند . همين كه بادهاى موسمى وزيدن مىگرفت ، بادبان كشتى برافراشته مىشد و كشتى از لنگرگاه خارج مىشد ، و بسوى بندر مقصود حركت مىكرد . ملاحان آن دوره ، در كار خود كاملا بصير بودند و همين كه منظرهء كلى محيط و پرندگان و ماهيهاى دريايى را مىديدند ، بفراست ، حدس مىزدند كه به كجا رسيده‌اند . ملاحان ، در طول راه ، با وسايلى كه در اختيار داشتند عمق دريا را اندازه مىگرفتند . دريانوردان مسلمان ، در مدت يك ماه ، از حدود مسقط ، خود را تا ساحل مالابار مىرسانيدند و از آنجا پس از چند روز ، به جزيرهء سيلان وارد مىشدند . و از جزيرهء سيلان ، پس از يك ماه ، خود را به شبهء جزيرهء مالاكا مىرسانيدند ، و از اين منطقه با كشتيهاى خود ، بسوى پالمبانگ واقع در سوماترا و جاوه و جزيرهء مائيت « 2 » در مجمع الجزاير سند رهسپار مىشدند . و از اين ناحيه ، پس از 15 روز ، مسلمين به منطقهء چمبا مىرسيدند . در اين ناحيه ، در قرن دهم ميلادى ، هنگام اقامهء مراسم مذهبى ، به نام سلطان محمود غزنوى خطبه مىخواندند . سواحل چين را نيز مسلمين با كشتيهاى خود ، دو ماهه ، طى مىكردند . طوفانهاى شديد و خطرناك اين حدود سبب پيدا شدن يكى از افسانه‌هاى هزار و يكشب شده است كه طبق آن ، يك پرندهء خيالى قادر بود كه هركسى را بخواهد در مسير خود بربايد . بادهاى موسمى براى حركت كشتى فقط سالى دوبار مىوزيد و ملاحان ناگزير بودند كه تاريخ حركت خود را با اين بادها مطابقت بخشند و از بركت همين بادهاى

--> ( 1 ) . سوكوترا يا سقوطره جزيره‌اى است در جنوب شبه جزيرهء عربستان . ( 2 ) . Mait .