منظم ، دريانوردان مىتوانستند شصت روزه خود را از حدود سوماترا به خليج فارس و بندر سيراف برسانند . » « 1 » بطور كلى ، در دورهء قرون وسطى ، مسافرتهاى زمينى و دريايى اغلب ، مقرون به خطرات و مشكلات گوناگون بود . ابن بطوطه ، ضمن مسافرت خود در روم ، مىنويسد : « سر - انجام كشتى از روميان كرايه كرديم و يازده روز انتظار كشيديم تا باد موافق بيايد ، و بعد از اينهمه معطلى ، آنگاه كه حركت كرديم ، بعد از سه روز در وسط دريا دچار طوفان شديم . . . وحشتى بىمانند ما را فراگرفت . جهت باد تغيير كرد و كشتى را از خط سير خود منحرف ساخت . يكى از بازرگانان خواست از كشتى پياده شود ، من كشتيبان را از پياده كردن او مانع شدم . در اين هنگام ، باد موافق وزيدن گرفت و ما حركت كرديم ، ولى در وسط دريا دوباره گرفتار همان سرنوشت شديم . » « 2 » ابن بطوطه ضمن شرح مسافرت خود ، در سرزمين چين ، از كشتيهاى آنجا نيز سخن مىگويد و مىنويسد كه كشتيهاى بزرگ چينى سه تا 12 بادبان دارند كه از شاخه‌هاى خيزران بافته شده و در جهت حركت باد ، آنها را دوران مىدهند . در هر كشتى ، هزار تن كار مىكنند كه 600 نفر جزو كارگران كشتى و چهارصد تن ديگر را جنگيان تشكيل مىدهند و به دسته‌هاى تيرانداز و سپردار و چرخى تقسيم مىشوند . هريك از كشتيهاى بزرگ را سه كشتى نصفى ، ثلثى و ربعى بدنبال مىآيد . هر كشتى چهار قسمت عقبى دارد كه مشتمل بر اتاقها ، مصريه‌ها و غرفه‌هايى از براى بازرگانان مىباشد . فرماندهء كشتى مانند امير بزرگى رفتار مىكند و هنگامى كه در خشكى است حركت او با تشريفات و تجليل زياد همراه است . « 3 » كلاويخو در وصف كشتيهايى كه ديده است چنين مىنويسد : « اين كشتيها سه دكل و يك عرشهء مرتفع در عقب داشتند و طناب‌بندى و بادبانهاى آنها مجموعا به شكل چهارگوش بود و يك بادبان سه‌گوش بسيار بزرگى هم بر نيمهء دكل عقب كشتى آويزان بود . از رودس تا قسطنطنيه با كشتى كوچكترى مسافرت مىكردند كه معمولا يك دكل و يك بادبان بزرگ داشت . هر وقت نسيم ملايمى مىوزيد ، به حركت خود ادامه مىداد و چند رديف جاى پاروزدن داشت . » « 4 » كشتيرانى در رودخانه‌ها « با اينكه در ممالك شرق نزديك ، رودهاى قابل كشتيرانى كم است ، در دوران قرون وسطى ، از اين قبيل رودها استفادهء شايان مىشد . در رودهاى آمودريا ، سند ، ارس ، فرات ، دجله و نيل كمابيش كشتيرانى صورت مىگرفت ، ولى از رودهاى نيل و دجله از بركت كانالها و شهرهايى كه ايجاد كرده بودند استفادهء بيشترى مىشد . بوسيلهء رودخانه فرات ، انواع چوب ، روغن زيتون

--> ( 1 ) . زندگى مسلمانان در قرون وسطى ، پيشين . ص 409 - 407 ( به اختصار ) . ( 2 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ، پيشين . ص 319 . ( 3 ) . ر ك : همان . ص 590 - 589 . ( 4 ) . سفرنامهء كلاويخو ، پيشين . ص 12 - 11 .