اصطبلها ، سيصد اسب وجود داشت كه پس از يك دقيقه ، با سازوبرگ تمام ، آمادهء حركت مىگرديد . در منطقهء نفوذ تيمور ، در فاصله‌هاى معين ، كاروانسراهايى ساخته بودند كه در آنها اصطبلها و مهمانخانه‌هايى قرار داشت و از آباديهاى مجاور ، تداركات و مواد مورد نياز را به اين كاروانسراها مىآوردند . اين سازمانها براى آن بود كه تيمور بتواند ، به اسرع اوقات ، از وقايع و اتفاقاتى كه در حيطهء قدرت او رخ مىدهد باخبر گردد . براى حصول اين منظور ، اگر در عرض 24 ساعت دو اسب هم در زير فشار بميرد مهم نيست ؛ بلكه بايد مأمورين 50 فرسخ را در عرض 24 ساعت طى كنند . تيمور به سرعت عمل اهميت فراوان مىداد . « 1 » طرق تجارتى عمده در عهد مغول « بر اثر ايجاد دولت واحد مغول و امنيت راهها و اجراى ياساى سخت چنگيزى در رعايت حال قوافل و بازرگانان و داير نگاه داشتن طرق ، راه براى اروپا ، به دو مملكت پراسرار چين و هند كه از قديم به كثرت ثروت و نفاست امتعه و گرانى احجار كريمه و غيره شهرت يافته بودند باز شد ؛ راه چين از طريق روسيه و راه هند از طريق ايران . تجار ژنى در آخر قرن سيزدهم ميلادى ، از خان دشت قبچاق يعنى روسيهء جنوبى اجازه گرفتند كه در بندر كافا ( كفه ) از بنادر ساحلى شبه جزيرهء قرم ( كريمه ) دار التجاره‌اى داشته باشند و كمى بعد ، تجار ونيزى به تحصيل اين اجازه نايل آمدند و چيزى طول نكشيد كه اهالى ژن و ونيز در بنادر ديگر ساحل درياى سياه ، مخصوصا در دو محل : تانا يعنى بندر آزف و به سفر « 2 » نيز صاحب تأسيسات تجارتى شدند و از اين ميان ، تجار ژنى ادارهء خاصى به نام ادارهء كريمه براى ترويج تجارت و سهولت كار دادوستد ، در روسيهء جنوبى ، از طريق روسيه با شرق ، تأسيس كردند و از همين راه ، محصولات روسيه از قبيل پوست و چرم و گوشت و ماهى و غلات را بتوسط شط ولگا و ابريشم چين را از راه صحراى گبى و بيش باليغ و الماليغ و اترار و خوارزم و سراى و هشتر خان به بنادر درياى آزف و سياه مىآوردند . راههاى عمدهء بين چين و هند و بنادر درياى آزف و سياه ، سه بود : 1 ) راه چين ، يعنى قسمتى از راه بزرگى كه بمناسبت تجارت ابريشم چين از اين طريق آن را « راه ابريشم » مىگفتند . اين راه از ولايت « توان هوانگ » در چين ، به ولايت كان‌سو « 3 » مىآمد و از آنجا داخل تركستان شرقى حاليه شده ، از طريق بيش باليغ و الماليغ و اترار ، به سمرقند و بخارا مىرسيد . در بخارا قسمت اصلى آن ، از راه مرو و گرگان به رى مىآمد و از رى به قزوين و زنجان و تبريز و ايروان مىرفت و از ايروان يا به طرابوزان يا به يكى از بنادر شام منتهى مىگرديد . قسمت فرعى اين راه از سمرقند به خوارزم و از خوارزم به سراى و هشتر خان و از آنجا به كنار شط دن و بنادر درياى آزف انتها مىيافت . 2 ) راه هند و سند ، از طريق پيشاور و كابل و بلخ و خوارزم ، به سراى و هشتر خان و

--> ( 1 ) . ر ك : سفرنامهء كلاويخو ، پيشين . ص 163 . ( 2 ) . Bosphoro ( 3 ) . Kan - Sou