مسلخ و حياض و قلتين و بيوتات و جامهاى ملون ساخته و بر مؤمنين و مؤمنات سبيل كرده و از اموال خاصهء خود ، اجرت و خرج حمامى برخواستهء خود ، مقرر فرموده و بىتكلف ، در آن مقام ، خيرى بموقع است كه در آن محلت ، حمامى نبود و مردمان در زحمت بودند ؛ خداش خير دهاد آنكه اين عمارت كرد . » « 1 » در تاريخ جديد يزد ، در وصف حمامى مجهز و زيبا ، چنين مىخوانيم : چون سلطان ابو سعيد وفات كرد ، محمد مظفر در سال سبع و اربعين و سبعمائه ( 747 ) بعضى از محلات شهر كه بيرون شهر بود داخل شهر كرد . با روى نو كشيد ؛ هفت دروازه مفتوح كرد و يزد دو چندان اول شد . بازارى بساخت و حمامى نيكو با مسلخ وسيع و حياض و خلوات ، برسم رجال ، ساخت . خواجو كرمانى اين قصيده در وصف اين حمام گفته و بر كتابهء مسلخ حمام ثبت كرده شد ، بدين‌صفت : اى پيكر منور محرور خوى چكان * ثعبان آتشين دم روئينه استخوان تركيبت از طبايع و مستغنى از حواس * در موقفت جهنم و در ساحتت جنان سطح تو دلگشا و مقام تو دلپذير * صحن تو دلنشين و هواى تو دل نشان در تحت تست دوزخ و در صحن تست خلد * در جنب تست گلخن و در جوف گلستان همواره در فضاى تو هم ديو و هم پرى * پيوسته در هواى تو هم پير و هم جوان از باد و خاك و آتش و آبت ، زيان مباد * تا آب و باد و آتش و خاكست در جهان « 2 » و در وصف حمام امير غياث الدين على ، در تاريخ جديد يزد ، چنين آمده است : « در جنب خانه ، حمامى عالى و مسلخ منقش به كاشى تراشيده و جامهاى رنگين ساخته و فرش مرمر انداخته و حوضهاى مرمر و ايزارهء كاشى و قلتين و سقاخانه و حوضى وسيع ، و آب تفت در او جارى است . » سپس اشعار شعراى زمان را در وصف اين حمام ذكر مىكند . « 3 » همچنين در تاريخ يزد ، از كارهاى خير خواجه صدر الدين احمد ابيوردى چنين ياد شده است : « در خارج يزد ، در كوچه باغ صوفيان ، خانه‌هاى عالى و بادگير و طنبى و مصنعهء نيكوساز داده ساباطى عالى بر در خانه‌ها و باغچه‌هاى متصل به يكديگر و مهمانخانه و كارخانهء شعربافى و قنادخانه و اصطبل باهم و دو حمام ، يكى برسم رجال و يكى برسم نساء ، پهلوى آن ساز كرد با مسلخ عالى و حياض و قلتين و فرش مرمر ، و بر در حمام بازارى و مسجدى مروح عمارت كرد و فرشهاى ملون انداخته و سقايه ( سقاخانه ) و پاياب نيكو ساز كرد . . . و قناديل نيكو بر در مسجد آويخته ؛ و در وصف آن خانه و طنبى ، اين ابيات گفته شد : اى چون دم مسيح هواى تو جانفزا * صحنت نظير جام‌جم از غايت صفا . و در سر ريگ ، كاروانسرايى نيكو كه مشهور است به خان قلندر دو طبقه ساخته و درهاى نيكو آويخته و سفيد كرده و بر در كاروانسرا گنبدى عالى ساخته و دكانهاى نيكو مقابل هم ساز داده و كاروانسراى مشهور به « خان بيچه » هم در سر ريگ نيكو كرده و به كاشى تراشيده مزين كرده . » « 4 »

--> ( 1 ) . همان . ص 67 . ( 2 ) . ر ك : تاريخ جديد يزد ، پيشين . ص 85 - 83 . ( 3 ) . همان . ص 101 ؛ نيز ر ك : تاريخ يزد ، پيشين . ص 51 - 50 . ( 4 ) . تاريخ يزد ، پيشين . ص 69 - 68 ( به اختصار ) .